اتحاد اسلامی

نوشته ی حسن صدر

 برگرفته از مقدمه ی کتاب همبستگی مذاهب اسلامی

ترجمه:  بی آزار شیرازی

چهارده قرن از ظهور آفتاب عالم تاب شریعت مقدس اسلام می گذرد. عظمت اساس و بلندی مقام تعلیمات آسمانی این دین خاتم به حدی است که اگر اختلافات اسف انگیزی که مذاهب مختلف و فرق متعدد اسلامی را مقابل یکدیگر قرار داد وجود نمی داشت و اگر مسلمانان در بدایت رشد و نمو نیروی خلاقه خود را با مناقشه و منازعه از دست نمی دادند، در نیم قرن اول، تمام جهان را می گشودند و همه تختها را واژگون می ساختند و لوای هدایت اسلامی را بر بام عالم می افراشتند.

مبالغه نیست چهارده قرن پیش در متمدن ترین نقاط گیتی امپراطوری ایران، حکومت طبقاتی ساسانی چنان میان طبقات مختلف آدمیان امتیاز قائل شده بود که فرزندان بازرگانان فی المثل از آمیزش و زناشوئی با پسران و دختران امیران و دبیران محروم و ممنوع بودند و همچنین طبقه پیشه وران اجازه وحق معاشرت و ازدواج با افراد طبقه بازرگانان را نداشتند.

امپراطوری روم هم چه ایام امپراطوری و چه دوران جمهوری از حیث امتیاز طبقاتی در همین حد بوده، طبقات اشراف و عامه و طبقه سیه روز بندگان و آنچه بر سرشان می آمده زبان زد تاریخ و مورخین است.

این وضع دنیای متمدن بود و اوضاع ریگزار سیاه عربستان جاهل هم از توصیف مستغنی است. در چنین دنیایی پر از نابرابری و مملو از ظلم و ستم، دنیایی که اکثریت هنگفت آن را فروماندگان و ستمزدگان تشکیل داده بودند، پیامبر اسلام (ص) صلای برابری و برادری تمام انسان ها را از سیاه و سفید، ترک و روم، عرب و عجم در داده واز طرف خدا، فرموده است:

« یا ایها الناس! انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم»

بدیهی است دینی که اساس تعلیمات آن بر سنتهای تغییر ناپذیر خلقت و قوانین جاری طبیعت بنا شده و هدف آن برداشتن قید و بندی است که جهل و نادانی بر دست و پای بشر گذاشته،  دینی که به برکت توحید، اکثریت هنگفت فروماندگان را نیروی برابری و برادری بخشیده و قدرت وجرأت همسری و همدوشی با بزرگان عطا کرده، دینی که بر تمام عوارض و امتیازات دروغین خط بطلان کشیده و انسان ها را فقط به اعتبار انسان بودن قدر و منزلت داده، چنین دینی با همان حدّت و سرعتی که تاریخ نشان داده جهانگیر می شود و در دیده بشریت همان حشمت و شوکتی را که اسلام پیدا کرد به دست می آورد.

اکنون ببینیم چه شد که در قرن های متوالی این دین جهانگیر از پیشرفت باز ایستاد و آن همه نیروی خلاق و سازنده از مجرای طبیعی خود منحرف گردید؟مطالعه و بررسی تاریخ ملتهای مسلمان نشان می دهد که اختلافات اسف انگیز و فتنه سازی که فرق مختلف مسلمین و به خصوص شیعه و سنی را در مسائل فرعی مقابل یکدیگر قرار داد، گاهی چنان دچار حدّت و شدت که گوئی دو فرقه مسلمان هیچ گونه وجه مشترک و مبنای واحدی در معتقدات دینی ندارند در صورتی که هر دسته همان خدایی را می پرستد که دسته دیگر و به همان پیامبر و همان کتاب آسمانی و همان اصول و مبانی معتقد و مؤمن است که طرف مقابل! خوشبختانه تحول عظیمی که مقدمات آن بر پایه علمی و تجربیات تاریخی از یک ربع قرن پیش به دست مردان بزرگی از پیشوایان فرق مختلف اسلامی فراهم آمده، برای آینده درخشان تمدن اسلامی مایه کمال امیدواری است.

ظهور این فکر بزرگ و این تحول عمیق که آثار امید بخش آن هم اکنون در محافل اسلامی ومراکز دینی ملت های مختلف مسلمان دیده می شود مایه فخر و مباهات ملت مسلمان جهان بخصوص ایران است زیرا پیشرو و مبتکر این فکر بزرگ اصلاحی، دانشمند متفکر و پیشوای شجاع و بلند همت شیعی مذهب ایرانی است. این مجاهد بزرگ و والاقدر قریب سی سال قبل با قلبی سرشار از عشق و مالامال از شوق نزدیک کردن فرق مختلف اسلامی به قاهره مرکز دانشگاه بزرگ اسلامی « الازهر» عزیمت کرد و با مجاهدات پیگیر و کوشش های بی نظیر و با تحمل مشقات و مشکلاتی که درخور عظمت این هدف عالی بود، به تأسیس مؤسسه عظیم « دارالتقریب» همت گماشت.

هدف این مهاجرت و مجاهدت آن قدر بزرگ بود و موانع و مشکلاتی که در راه نیل به این هدف طی سیزده قرن ساخته و پرداخته شده، آن قدر متعدد و پیچیده بود که قدم گذاشتن در این راه پرخطر را چیزی جز عشق و علو همت و استقامت اراده توجیه نمی تواند کرد.

آری جهل و بی خبری از یک طرف و سیاستهای « تفرقه انداز و حکومت کن» از طرف دیگر صدها میلیون مسلمان سنی دوستدار اهل بیت را در نظر شیعه به صورت اقلیت بسیار کوچک و منقرض شده « ناصبی» مجسم کرده و ده ها میلیون شیعی را که در تمام اصول و مبانی دینی با حفظ مسئله امامت و خلافت با اهل سنت هم آهنگ و همدوشند در لباس فرقه کوچک فراموش شده « غلاه» معرفی نموده بود!

این مختصر قطره ای از دریای مشکلات بود. مع الوصف مردان بزرگ دار التقریب بدون هراس از این  دورنمای وحشت زا قدم به میدان نهادند و ظرف مدت کوتاهی به چنان توفیق چشمگیری نائل شدند که فتوای بی نظیر بی نظیر علامه بزرگ مرحوم شیخ محمود شلتوت رئیس دینی عالم تسنن فقید دانشگاه«الازهر» یکی از مظاهر و مجالی امید بخش آن است.

رئیس الازهر طی فتوای معروف خود اعلام کرد که پیروی از مذهب امامیه چه در عبادات و چه در معاملات عیناً مانند پیروی از مذهب چهارگانه تسنن برای مسلمین مجاوز و مشروع است. ناگفته نگذارم که همیشه بین عظمت هدف و کثرت و شدت مشقات و مشکلاتی که در راه نیل به آن هدف باید تحمل کرد، تناسب مستقیم وجود دارد. چون هدف بسیار عالی بود هرنوع حمله ای از طرف متعصبین و شاید مغرضین به مردان از خود گذشته دارالتقریب که شرح آن را در دیباچه مترجم و مقالات کتاب همبستگی مذاهب اسلامی ، خواهید خواند، توجه داده شد و بیشتر حمله ها بر این پایه بود که تصور می کردند برای نزدیکی باید شیعه سنی شود یا سنی شیعه گردد ولی دارالتقریب نشان داد که بر اساس علمی و پیروی دلیل پیش می رود و هدف این نیست که سنی یا شیعه از معتقدات مذهبی خود چشم بپوشد و تسلیم منطق دیگری شود نه این نیست! بلکه هر دسته معتقدات خود را در مسائل فرعی که هیچ تماسی با مسائل اصولی دین ندارد به پیروی از ادله اجتهادی حفظ کند و شیعه و سنی کماکان شیعه و سنی بمانند لکن این اختلاف نظرها و این ایده های متفاوت مانند گذشته سبب بغضاء و عداوت و موجب دشمنی و تفرقه نباشد بلکه با حفظ اختلافات در مسائل فرعی که در آن مجال اجتهاد است صدها میلیون مسلمان به حکم وحدت پیغمبر و کتاب و اصول دین در تمام حوادث و فرصتهای تاریخی و مشکلات جهانی حامی و پشتیبان و سپربلای یکدیگر باشند چنانکه خداوند فرموده است:

« انما المؤمنون اخوه» « واعتصموا به حبل الله جمیعاً و لا تفرقوا» «و ان هذا امتکم امه واحده و نا ربکم فاعبدون»

کتابی همبستگی مذاهب اسلامی، مجموعه مقالاتی است از رجال دارالتقریب و علمای بزرگ شیعه و سنی که خوانندگان را با ماهیت این تحول بزرگ اسلامی آشنا ساخته و راههای حل اختلاف و رفع سوء تفاهمات را بر مبانی علمی و دینی نشان داده و آنان را در مسیر این دعوت تاریخی از اولین قدم های مصلحین از خود گذشته تا نتیجه خیره کننده ای که باید با تأیید خداوند به آن رسیده اند قرار می دهد.

قسمتی از این مقالات در کتابی به نام « دعوه التقریب» و قسمت دیگر در مجله« رساله الاسلام» در قاهره منتشر شده است و اکنون ترجمه شیوای این مقالات خوانندگان فارسی زبان را به اهمیت تقریب و تعالیم مذاهب مختلف اسلامی آشنا و اگاه می سازد.

******

فتوای تاریخیاستاد بزرگ،  شیخ محمود شلتوت مفتی اعظم عالم تسنن و رئیس دانشگاه الازهر- مصر

ترجمه : سید هادی خسرو شاهی

 

                از جمله مسائلی که دانشکده شریعت می خواهد در برنامه خود اجرا کند تدریس فقه بر اساس موارد ذیل است . به طرزی که ایجاد نزدیکی و به همبستگی میان مذاهب اسلامی بنماید.

۱-     تدریس فقه روی مبنای تمام مذاهب فقهی اسلامی بدون اینکه فرقی بین فقه شیعه و سنی گذاشته شود ، و منظور اساسی بیان مسائل فقهی از لحاظ حکم و دلیل ؛ از نظر و دید مذاهب اربعه معروف سنی و مذهب امامیه (اثنی عشریه و زیدیه) است .

۲-     حکمی که از دلیل استفاده می شود ، بدون توجه به اینکه موافق یا مخالف مذهب استاد یا دانشجو و شاگرد است به دست آید و تدریس شود تا نتیجه اساسی از ایجاد نزدیکی بین مذاهب که روشن شدن رای راجح در میان آرای متعدده است ، تحقق یابد و تعصبات مذموم مذهبی از بین برود.

۳-     در اصول فقه مواضع و مواردی که در اصول ،در میان مذاهب شش گانه مذکور ،اختلاف وجود دارد . با شرح علل و اسباب اختلاف بیان شود.

۴-     و در علم حدیث و رجال تدریس شامل آن چه که در میان اهل سنت و در میان امامیه و زیدیه مصطلح شده است میگردد، و هم چنین شامل بررسی احوال رجال مشهور و اصحاب آنهادرفر یقین باشد ، و البته این سبک بررسی در دروس نهائی دانشکده شریعت با توسعه و تفصیل بیشتری خواهد بود.

سوال شد بعضی از مردم می گویند که برای اینکه عبادات و معاملات بروجه صحیحی انجام یابد ، بر مسلمان ها واجب است که از یکی از مذاهب چهار گانه معروف تقلید کنند و البته در میان آنها مذهب شیعه امامیه و شیعه زیدیه نیست آیا حضرت عالی با این را ی و عقیده موافقید ؟  مثلاً از تقلید به مذهب شیعه امامیه اثنی عشریه منع می کنید …

جواب دادند که :

ü      اسلام به هیچ یکی از رهبران خود لازم نکرده که ا زمذهب معینی تبعیت کنند ، بلکه ما می گوییم که هر مسلمان  حق دارد که  از هر مذهبی از مذاهب اسلامی که به طور صحیح نقل شده و احکام آن در کتاب های خاصی جمع آوری و تدوین شده است ؛ تقلید کند و هر کسی که به یکی از این مذاهب تقلید کرده باشد ، می تواند به یکی دیگر هر کدام که می خواهد باشد ، عدول کند و هیچ گونه مانع و اشکالی برای او نیست .

ü      مذهب جعفری معروف به مذهب شیعه امامیه اثنی عشریه مذهبی است که تعبد به آداب و احکام آن.همانند مذاهب دیگر اهل سنت ؛بر اهل سنت جائز است .

( جمله عربی این فتوای تاریخی این است : ان مذهب الجعفریه المعروف به مذهب الشیعه الامامیه الاثنی عشریه مذهب یجوز التعبد به شرعا کسائر مذاهب اهل السنه ).بعداً استاد شلتوت فرمود :

سزاوار است که مسلمان ها این موضوعات را بدانند و از تعصبات بی جا نسبت به مذاهب معینی دست بردارند . دین خدا و شریعت خدایی تابع مذهب خاصی نبوده ! و یا منحصر به مذهبی ( ازمذاهب اربعه ) نیست  همه مجتهدند و زحمات آنها در پیشگاه خدا مورد قبول است ؛ و برای هر کسی که اهل نظر و اجتهاد نباشد ؛جایز است که از آنها تقلید کرده و به آنچه  که در فقه آنها مقرر و بیان شده عمل بنماید و البته در این حکم فرقی میان عبادات و معاملات نیست !

تمام حقوق این سایت برای © 2021 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی