به من بگو چرا؟ (۲)

به من بگو چرا؟
(۲)
پریسا نکویی، دکترای شیمی، مرکز تحقیقات معلمان
در این مقاله سعی شده به برخی از سوالاتی که در زندگی روزمره پیش می آید به صورتی ساده و قابل فهم پاسخ داده شود. امید است که از خواندن این مطالب لذت ببرید.

• کاغذ سمباده چیست؟
کاغذ سمباده دارای دانه¬هایی از آلومینیم اکسید و یا سیلیسیم کاربید است که به یک طرف کاغذ محکم قهوه¬ای رنگی چسبانده شده¬اند.
• دندان¬ها را با چه ماده¬ای پر می¬کنند؟
ملغمه¬های دندانی با مخلوط کردن جیوه با آلیاژهای مرکب از نسبت¬های متغیر نقره، قلع و مس که به خوبی پخش شده باشند تهیه می¬شوند.
• جریان الکتریکی چیست و الکترون¬ها از کجا می¬آیند؟
جریان الکتریکی جاری شدن الکترون ها از نقطه¬ای به نقطه¬ی دیگر است. اما الکترون¬ها همه جا هستند. آنها اجزای خارجی تمام اتم¬ها را تشکیل می¬دهند. اما اگر بخواهیم الکترون¬ها از جایی به جای دیگر بروند باید اتمی مانند A را که تمایل به از دست دادن الکترون دارد را ترک کنند و به سراغ B بروند که تمایل به گرفتن الکترون دارد. بنابراین برای ساختن باتری، بسته¬ای کوچک حاوی مقادیر عظیمی از اتم A و اتم B رادرست می¬کنیم اما آنها را کاملا جدا از یکدیگر نگه می¬داریم. بنابراین تا زمانی که مدار کامل نشده است این اتم¬ها نمی¬توانند الکترون¬های خود را عبور دهند و آن زمانی است که دو سر باتری را به دستگاه یا وسیله¬ای می¬بندیم. در این صورت الکترون¬ها از اتم¬های A از طریق وسیله یا دستگاه مورد نظر (ساعت و یا عروسک) به اتم¬های B می¬رسند و جریان الکتریکی برقرار می¬شود. اما وقتی تمام اتم¬های A الکترون¬هایشان را به اتم¬های B دادند، باتری خالی می¬شود.
• ولتاژ باتری چیست؟
ولتاژ معیاری از نیرویی است که اتم¬های دهنده¬ی الکترون با این نیرو الکترون¬هایشان را به اتم¬های گیرنده¬ی الکترون می¬رسانند. از آنجا که میل و اشتیاق گونه¬های مختلف برای دادن و گرفتن الکترون با هم متفاوت است لذا باتری¬های مختلف ولتاژهای متفاوتی دارند.
• دستگاه میکروموج چگونه غذا را گرم می¬کند؟
کاری که میکروموج¬ها انجام می¬دهند این است که برخی از مولکول¬ها را به حرکت درمی¬آورند و این مولکول¬ها با به حرکت درآمدن داغ می¬شوند. البته این مولکول¬ها باید جاذب امواج میکرو باشند. برای مثال آب، چربی¬ها، کربوهیدرات¬ها و پروتئین ها میتوانند این امواج را جذب کنند. پس هرچه غذا مرطوب¬تر و چرب¬تر باشد، غذا در دستگاه میکروموج سریع¬تر پخته می¬شود. در واقع مولکول¬های آب و چربی قطبیند و وقتی میکروموج¬ها به نوسان درمی¬آیند این مولکول¬های قطبی ناگزیر با میدان در یک جهت قرار می¬گیرند و بسیار پرتحرک می¬شوند و به مولکول¬های مجاور چه قطبی و چه غیرقطبی تنه می¬زنند و آنها را داغ می¬کنند. اما فلزات مانند آینه این امواج را برمی¬گردانند و بنابراین نباید در دستگاه قرار گیرند.
• چرا به جای آب از روغن به عنوان روان کننده استفاده می¬شود؟
روغن لغزنده¬تر از آب است زیرا مولکول¬های آن آسان¬تر از مولکول¬های آب روی یکدیگر می¬لغزند و آن هم به دلیل وجود نیروهای جاذبه¬ی ضعیف بین مولکول¬های روغن در مقایسه با آب است. ذکر این نکته لازم است که بین مولکول¬های روغن نیروهای جاذبه¬ی واندروالسی وجود دارد که آنها را کنار یکدیگر نگه می¬دارد و از تبخیر آنها جلوگیری می¬کند ولی این نیروها بسیار ضعیف¬تر از نیروهای جاذبه بین مولکول¬های آب است.
• آیا کربن دی اکسید می¬تواند انسان را خفه کند؟
بله، کربن دی اکسید از هوا سنگین¬تر است بنابراین می¬تواند در سطوح پایین پراکنده شده و جایگزین هوا شود و هر موجودی که در آن قرار گیرد را خفه کند. این همان اتفاقی است که در سال ۱۹۸۶ در کشور کامرون افتاد. در آن هنگام دریاچه¬ی نیوس حبابی غول¬آسا به وزن ۶۰۰ تن از گاز کربن دی-اکسید آتشفشانی را به بیرون پرتاب کرد که در تمام منطقه پخش شد و بر اثر آن ۱۷۰۰ نفر از اهالی و تعداد بیشماری از جانوران خفه و هلاک شدند.
• میزان کالری مواد غذایی چگونه تعیین می¬شود؟
در حوزه¬ی کاربردی متخصصان تغذیه، یک کالری میزان انرژی مصرفی برای بالا بردن دمای هزار گرم آب به اندازه¬ی یک درجه¬ی سیلسیوس است. متخصصین تغذیه مقدار معینی از غذای خشک شده را داخل محفظه¬ای فولادی و پر از اکسیژن پرفشار قرار می¬دهند و سپس همه¬ی آنها را در آب غوطه¬ور می-کنند. در پایان محتوای محفظه را از طریق جرقه¬ی الکتریکی آتش می¬زنند و بالا رفتن دمای آب را اندازه می¬گیرند. از این افزایش دما می¬توان مقدار کالری رها شده را محاسبه نمود. در پایان پی می¬برند که در هر گرم پروتئین، کربوهیدرات و چربی به ترتیب ۴، ۴ و ۹ کالری انرژی وجود دارد. بر همین اساس شیمیدانان غذاها را برای تعیین تعداد گرم¬های پروتئین، چربی و کربوهیدرات تجزیه کرده و سپس تعداد کل کالری¬های موجود در آن را محاسبه می¬کنند.
• مِه موجود در صحنه¬های فیلم برداری چگونه به وجود می¬آید؟
در صحنه¬های فیلم برداری از یخ خشک برای ایجاد مه استفاده می¬کنند. یخ خشک کربن دی اکسید خالص و جامد است و مه اطراف آن نیز آب خالص است. این مه، حاصلِ میعانِ رطوبت موجود در هوا به واسطه¬ی دمای پایین یخ خشک است. می¬توان گفت این مه مشابه مه واقعی است زیرا از قطره¬های ریز آب معلق در هوا تشکیل شده است.
• آیا ژله از پوست و استخوان تهیه می¬شود؟
بله، هروقت سوپ و یا آبگوشتی را درست کردید که در یخچال حالت ژلاتینی پیدا کرد درواقع ژله¬ای از پوست مرغ و یا استخوان گوسفند ساخته¬اید. پوست، استخوان¬ها و بافت پیوندی مهره¬داران حاوی پروتئینی به نام کلاژن است. وقتی کلاژن با اسید داغ و یا قلیا عمل¬آوری می¬شود به ژلاتین تبدیل می-شود. قسمت عمده¬ی ژلاتین در قالب دسرهای ژلاتینی به مصرف می¬رسد. کپسول¬های دوتکه¬ای که بسیاری از داروها را درون آنها می¬ریزند نیز از ژلاتین ساخته می¬شود. سرِ کبریت¬ها نیز آمیزه¬ای از مواد شیمیایی است که یک ملات ژلاتینی، آنها را کنار هم نگه می¬دارد.

تمام حقوق این سایت برای © 2020 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی