صدسال با دارالمعلمین (توران میرهادی)

 

معلّم پارسا و کوشا توران میرهادی (۱۳۰۶ـ ۱۳۹۵)

مهدی محقّق – رئیس هیأت مدیره انجمن آ‌ثار و مفاخر فرهنگی

بنام خداوند گردان سپهر

و لو کان النساء بمثل هذی

لفضلت النساء علی‌ الرجال

تو رها کن سر بمُهر این واقعه

مرد حق شو روز و شب چون رابعه

او نه یک زن بود بل صد مرد بود

از قدم تا فرق عینِ درد بود

ابن رُشد، فقیه و فیلسوف اندلسی (در گذشتة ۵۹۵ هجری) در کتاب تلخیص جمهوریّت افلاطون گوید: «بدیهی است که هرچه را که مرد انجام می‌دهد زن هم می‌تواند عهده‌دار انجام آن گردد. وقتی ما می‌بینیم، برخی از زنان از فرهنگ والائی برخوردار هستند و استعداد درخشان خود را به خوبی نشان می‌دهند، مسلماً می‌توانند فیلسوفی اندیشمند و یا فرمانروائی توانمند بشوند، ولی بدبختانه در اجتماع ما توانائی‌های زن ناشناخته مانده و از آنان فقط برای خدمت شوهران و پرورش کودکان استفاده می‌شود و چون فرصت اکتساب علوم و فضائل بشری را نمی‌یابند چه بسا که همچون گیاهان می‌رویند و در همة‌ امور تحمیل بر مردان می‌گردند و همین امر سبب فقر اجتماعی و فرهنگی ما شده است». این در حالی است که فقهای اسلامی اجماع دارند بر اینکه زنان همچون مردان می‌توانند وصی و وکیل و قاسم و امین باشند و در همة عقود و حدود با مردان برابرند و در تعهّد برخی از مشاغل بر مردان مزیت و برتری دارند. در طی تاریخ عملاً می‌بینیم که برخی از زنان در جریان علم و دانش زمان خود، قرار می‌گرفته و بخشی از تاریخ علم و معرفت بشری مرهون آنان است، همچون ریحانه دختر حسین خوارزمی که ابوریحان بیرونی دانشنامة بزرگ نجوم و ستاره‌شناسی خود یعنی التفهیم لا وائل صناعه التّنجیم را با خواهش و تشویق او به رشتة‌ تحریر درآورد که خود در آغاز کتاب گوید: «و این یادگار همچنین کردم ریحانه بنت الحسین الخوارزمی را که خواهندة او بود، بر طریق پرسیدن و جواب دادن». و یا زرّین‌گیس، دختر شمس‌المعالی که از ابن‌سینا درخواست کرد که اختلاف طول جرجان را تصحیح کند و ابن‌سینا این خواهش را اجابت و رساله‌ای بنام آن بانوی علم‌دوست و فرهنگ‌خواه نوشت که ابوریحان در کتاب تحدید نهایات الاماکن خود از آن نام برده است. و یا شهده دختر ابونصر دینوری که کتاب الأموال ابوعبید قاسم‌بن سلاّم که از مهمترین کتابهای اقتصادی اسلامی است، در سال پانصد و شصت و چهار در بغداد بر او قرائت شده و صحّت و درستی اخبار و روایات و اسناد آن مورد تصدیق و گواهی او قرار گرفته است. این زن از چنان مقام والائی برخوردار بوده که محدّثان اسلامی از او تعبیر به فخرالنّساء الشّیخة الصّالحة الکاتبة کرده‌اند.

حال جای شگفتی نیست که بانوئی فرهیخته و علم‌دوست که سپاه غم بر او تاخته، یک بار برادر جوان او را نشانة تیر زمانه ساخته و بار دیگر فرزند دلبندش را آبهای خروشان رودخانة‌ پل شکسته از آغوشش ربوده و بهمین اکتفا نکرده همسر گرامیش را با بیماری سرطان از او گرفته است، عزم آهنین خود را استوار ساخته و در برابر هر رنج و غم، نهادی فرهنگی که نام و یاد عزیزانش را برای همیشه پایدار بدارد، بنیان نهاده است. او با رفتن برادرش فرهاد مدرسة فرهاد را پایه‌گذاری کرد و در آن مدرسه به جای یک فرهاد، فرهادها پرورش داد و مقارن با از دست دادن کودک، شورای کتاب کودک را تأسیس کرد تا کودکان کشور عزیز خود را راه و رسم کتابخوانی و دانش اندوزی بیاموزد و با فقدان همسرش چهار میلیون تومان مرده ریگ او را که می‌باید برای دوران سالخوردگی خود بیندوزد به مصرف فرهنگنامة کودکان و نوجوانان رساند تا میراث جاویدانی از خود و همسرش تا ابد برای کودکان و نوجوانان این مرز و بوم باقی بماند.

توران میرهادی با دست خالی به کارهای بزرگی دست یازیده که آنان که از عِدّت و عُدّت فراوان برخوردار هستند، به پای او نمی‌رسند و این فقط به همّت خستگی ناپذیر و پشتکار مداوم و خلوص نیّت او وابسته بوده است که یاران و همکاران و نزدیکان را هم برانگیخته تا در یک نظام منسجم بدون چشم‌داشت اجر و مزدی به یاری او بشتابند و شورای کتاب کودک را به مرحله‌ای رسانند که اکنون نهادی شناخته شده در سطح ملّی و بین‌المللی است که توانسته کتاب‌هائی که برای کودکان ایرانی نوشته شده ارزیابی و به زبان‌های خارجی نیز معرفی نماید تا جائی که به دریافت جایزه‌های جهانی نایل آیند و کیفیت فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را به پایه‌ای برسانند که از جایزة بهترین کتاب سال جمهوری اسلامی برخوردار گردد. چنین کنند بزرگان چو کرد باید کار.

او اندیشه‌های تعلیم و تربیتی خویش را که در دوران تحصیل و تدریس به مرحله تجربه در آورده بود به صورت مدوّن ثبت و ضبط کرد و آن را به جامعة فرهنگی ایران تقدیم داشت تا مورد استفادة معلّمان و مسئولان آموزش و پرورش این کشور قرار گیرد از جمله کتاب‌های سه گانة او:

۱ـ دو گفتار دربارة کتابخانه‌های آموزشگاهی و نقش آن در ایجاد عادت به مطالعه،

۲ـ کتاب کار مربی کودک، برنامه کار سالانه مربی در مهد کودک و کودکستان، و

۳ـ جستجو در راه‌ها و روش‌های تربیت.

که همه مبتنی بر تجربه‌های شخصی او در مدرسة فرهاد بوده است می‌توان نام برد.

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی مفختر است که به پاس کوشش‌های چهل و پنج سالة این معلّم خردمند و کوشا و فداکار که در راه خدمت به فرهنگ کشورش مال و جان و عمر و توان خود را نثار کرده، این مجلس را برپا می‌دارد و از خداوند بزرگ خواستار است که او را مشمول آیة شریفة وَجَاهَدُِوا فی سَبِیل الله بِأموالِهمْ وَ أنِفُسِِهِمْ قرار دهد و عمر پربار و برکت او را چندان طولانی گرداند که این کار عظیم یعنی بیست و دو جلد فرهنگنامة کودکان و نوجوانان را به پایان رساند و خود و همکاران گرامی‌اش ثمرة کوشش‌ها و تلاش‌های مداوم خود را ببینند.

بعون الله و توفیقه تعالی.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

* نقل از بزرگداشت نامه توران میرهادی شماره ۱۴ انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ۲۸/۸/۷۹

تمام حقوق این سایت برای © 2020 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی