در فضیلت علم و دانش و یک پیشنهاد

در فضیلت علم و دانش و یک پیشنهاد
این مطلب کوتاه و پر ارج را از دکتر مهدی محقق مطالعه کردم:
تمامی کسانی که درباره تمدن اسلامی به تحقیق پرداخته اند و تمدن اسلامی را از درخشان ترین تمدن ها دانسته اند سِرِّ این غلبه و چیرگی این تمدن را در دو عبارت خلاصه کرده اند. دو کلید طلائی:
نخستین جمله یا کلید طلائی از رسول خدا (ص) است که فرمود:
اطلبواالعلم و لو بالصین
که مسلمانان را ملزم و مجبور ساخت که علم و دانش و فنون مربوطه را از هرکس و هر جا فرا گیرند. یعنی آموختن مرز جغرافیائی و مذهبی و نژادی از علم برداشته شد. و مسلمانان آثار علمی را از زبان های مختلف: یونانی، سریانی ، پهلوی و سانسکریت به عربی ترجمه کردند و در مراکز علمی خود از زرتشتیان و مسیحیان و بودائیان و صابیان بهره علمی نمودند.
دومین جمله یا عبارت طلائی از حضرت علی (ع) است که فرمود:
قیمه کل امریً علمه یا ما یحسنه
که آن حضرت معیار ارزش آدمی را علم و دانش اعلام کرد. و بر پایه این قاعده عالم بر جاهل و اعلم بر عالم برتری یافت.
در تاریخ و روایات آمده است:
وقتی خبر بیماری یکی از یاران را به حضرت رسول(ص) دادند و کسب تکلیف کردند. حضرت فرمود: پزشک بر بالین او ببرید. آنان دو پزشک را بر بالین او بردند. وقتی دوباره حال بیمار را پرسیدند یاران رسول(ص) گفتند دو پزشک را برده ایم. رسول خدا (ص) نپرسید کدام مسلمان و کدام غیر مسلمان یا کدام عرب یا عجم است بلکه پرسیدند: من اطبَّ منهما یعنی کدام حاذق تر و در فن پزشکی مهارت بیشتری دارد؟
**********
تا وقتی این روش برپا بود و مسلمان از این دو دستورالعمل مهم پیروی می کردند، آقای جهان بودند و در همه زمینه ها به اوج کمال علمی رسیدند تا جائی که دانش مسلمین مرزها را درنوردید و به نقاط مختلف جهان رسید و نرجمه آثار اسلامی سال ها در مراکز علمی اروپا درخشش ویژه ای پیدار کرد و دانشگاه ها را به نور علم و دانش منور ساخت.
از آن زمان که حاکمان خودکامه شکوفائی علم و دانش را برخلاف امیال و جاه طلبی ها و منافع نا مشروع خود دانستند، به سرکوبی علم و عالم و نابود ساختن کتاب و کتاب خانه و از بین بردن مکتب و مدرسه پرداختند. و از همین جهت است که به قول فرزانه زمان ما دکتر مهدی محقق، از مدرسه نظامیُّه نیشابور و حکمت خانه بلخ و ربع رشیدی تبریز و رصدخانه مراغه و ده ها و صدها مرکز علمی گذشته حتی یک خشت هم برای ما باقی نمانده است.
متأسفانه این عدم استقبال توده مردم از علم و دانش و نوآوری هنوز هم ادامه دارد و به قول شاعر: کس نمی خرَّد رحیق و سلسبیل روی زی زقُوم نهادند و حمیم
******************
پیشنهاد:
شایسته است، آموزش و پرورش از خیل عظیم فرهنگیان بازنشسته و شاغلی که در اختیار دارد معلمان دانشمند و فرزانه ای گلچین کند، از آنان قدردانی نماید و زمینه ای را فراهم کند تا تجربیان و اندوخته های علمی و اخلاقی خود را به معلمان جوان انتقال دهند تا روند علمی کشور روز به روز ترقی و تکامل پیدا کند و معلمان فردای ما بهتر از معلمان امروز ما باشد و هیچگاه اندوه گذشته را نخوریم که معلمان سابق بهتر از معلمان امروز بوده اند.
تلاش کنیم تا ایرانیان در آینده نزدیک دوباره مشعلدار علم و دانش و حکمت و فضیلت و اخلاق در جهان باشند.
با بودجه کشور مدارسی را بنا کنیم که حداقل از مدارسی که در زمان پهلوی اول بنا شد کم تر نباشد.
در زمان پهلوی اول و به همت علی اصغر حکمت وزیر با درایت و دانشمند آموزش و پرورش صدها مدرسه ساخته شد که حد اقل ۳۰ باب دانشسرا و دبیرستان در تراز اول جهان بوده است.
دانشسرا های مقدماتی پسران و دختران جدا از هم در شهرستان های تهران ( دو باب)، تبریز(دو باب)، کرمان ، مشهد، شیراز و رضائیه
دبیرستان فردوسی در مشهد، دبیرستان خیام در نیشابور، دبیرستان حکیم نظامی در قم، دبیرستان سعدی در اصفهان، دبیرستان ایرانشهر در یزد، و دبیرستان های: سپهر شهرضا، شاپور کازرون، پهلوی بروجرد، پهلوی همدان، پهلوی زنجان، صفوی اردبیل، فردوسی بندر پهلوی(انزلی)، شاهپور رشت، شاهپور بابل، پهلوی ساری، هدایت بتدر شاه که ساختمان هریک از آن ها دیدنی و از نظر استحکام و زیبایی معماری و فنی ستودنی و قابل الگو قرار دادن است
برای نمونه سنگ بنای دبیرستان ایرانشهر یزد که در آن زمان از توابع اصفهان بود به مساحت حدود دو هکتار ( ۱۸۰۰ متر مریع) و زیر بنای ۶۰۰۰ متر مربع در یکی از بهترین نقاط آن روز شهر یزد در تاریخ چهارده فروردین ۱۳۱۵ خورشیدی به زمین زده شد. علی اصغر حکمت با همکاری دو نفر از مهندسان برجسته: از کشور فرانسه آقایان: اندره گدار( ۱۸۸۱-۱۹۶۵) که در سال ۱۳۰۷ و ماکسیم سیرو (۱۹۰۷ – ۱۹۷۶) که در سال ۱۳۱۴ به استخدام ایران در آمدند و نقشه بسیاری از واحد های آموزشی و نیز موزه ایران باستان، مقبره حافظ، دانشکده های دانشگاه تهران، کتاب خانه ملی، چندین بنای یاد بود، بیمارستان بانک ملی، کارخانه، استودیوم، هتل، ویلا ، وزارت دارایی و……. ….. از اینان بود. در کنار این دو مهندس فرانسوی، باید از مهندس محسن فروغی ( فرزند شادروان محمد علی فروغی)، گابریل گورگیان و نیکلای مارکف نیز نام برد.
از جمله نقشه دبیرستان ایرانشهر را دو مهندس فرانسوی، طراحی و اصول معماری ایران در آن مورد توجه قرار گرفته و امروز هم همه اهل فن به زیبائی و هماهنگی با آب و هوا و منطبق با جغرافیا و اقلیم گرم و خشک و کویری یزد اعتراف می کنند که تمام نیازهای معلم و دانش آموز در آن دیده شده است و اگر در این زمان هم بخواهند دبیرستان جدیدی بسازند که نمونه دبیرستان ها باشد از همین الگو استفاده می کنند. طرح آن از نظر معماری التقاطی از طرح کاروانسراهای ایرانی و بناهای دوره ساسانی است. قوس های شاخ بُزی در مجاورت کلاس ها و رواق ها و طاق ها به سبک ساسانی در تالار اجتماعات از ویژگی های خاص این بنا می باشد.
آزمایشگاه، کتابخانه، میادین ورزشی، تالار نمایش و سخنرانی و کتیبه های متعدد با اشعار آموزنده که هر بیننده و به ویژه دانش آموزان را به استفاده از وقت و علم آموزی دعوت می کن از جمله نیازهای دبیرستان است که در این ساختمان با شکوه و دیدنی لحاظ شده است. ساختمان به صورت حرف انگلیسیU طراحی شده وبراساس موقعیت زمین و جغرافیای یزد از ویژگی درون گرایی برخوردار است. مقیاس دبیرستان تا زمان وردو به حیاط اصلی قابل تشخیص نیست و از این منظر برای همه کسانی که برای اولین بار به مدرسه وارد می شوند با مبهوت و شگفت زده می شوند. برای یعضی از کلاس ها دو در وپنجره هایی است که برای تنظیم حرکت هوای ملایم و مناسب در فصول سال، و سقف بلند کلاس ها قوسی و با رنگ سپید و آبی خوش در نظر گرفته شده است.
***************
اما آنچه قابل ملاحظه و تحسین برانگیز است بر در و دیوار این بناهای فاخر و ماندگار، آیاتی از قرآن کریم، احادیث نبوی، اشعار و پند نامه های آموزنده گاهی باخط زیبا گچبری شده یا کاشی کاری شده دیده می شود برای مثال:
سر در ورودی دبیرستان سعدی اصفهان با آیه کریمه ” ومن یؤتی الحکمه فقد اوتی خیراً کثیراً “زینت یافته و در زیر آن در پیشانی ایوان ورودی جمله پُر رمز و راز و کلید طلائی:
” دانائی – توانائی”
کاشیکاری شده است. در طرفین ایوان بلند طبقه دوم این ساختمان با شکوه، شعر حکمت آمیز
توانا بود هرکه دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود
نقش بسته است که به گفته آن وزیر خردمند، علی اصغر حکمت، این بیت با تصویب شورای عالی معارف، به عنوان شعار وزارت معارف آن روز و آموزش و پرورش امروز، برگزیده شد و در تمام دیپلم ها، تصدیق نامه ها، و کتاب هایی که از طرف وزارت خانه طبع و نشر می شود و در کلیه مطبوعات و اوراق وزارتی درج شود
که شعری است نغز و پُر معنا.
در طرفین ایوان در شرق و غرب ساختمان، این اشعار دیده می شود:
بار درخت علم ندانم بجز عمل با علم اگر عمل نکنی شاخ بی بری
علم چندان که بیشتر خوانی چون عمل در تو نیست نادانی
زمانی میاسای زآموختن اگر جان خود خواهی افروختن
خنک نیکبختی که در گوشه ای به دست آرد از هر خرد توشه ای

در داخل ساختمان در سر ورودی تالار سخنرانی این اندرز حکیمانه گچ بُری شده است:
“اول اندیشه وانگهی گفتار”
دورتا دور تلار سخنرانی جائی که در منظر گوینده و شنونده است این اشعار دیده می شود:
به گوینده گیتی برازنده است که گیتی به گویندگان زنده است
سخن چشم و گوینده چشم آفرین سراپای گیتی بدین چشم بین
مجال سخن تا میابی مگوی چو میدان نداری نگهدار گوی
مگوی و منه تا توانی قدم زاندازه بیرون و از اندازه کم
زبان درکش ار عقل داری و هوش جو سعدی سخن گوی ور نه خموش

در قسمتی از راهرو طبقه اول این بیت پند آموز گچبری شده است:
بودم جوان که گفت مرا پیر اوستاد فرصت غنیمت است نباید ز دست داد
در سَر در آزمایشگاه عکاسی، فیزیک و شیمی :
گرت وحشت آید ز تاریک جای به هُش باش و با روشنایی درآی
بار درخت علم ندانم به جز عمل با علم اگر عمل نکنی شاخ بی بری

در طبقه دوم در بالای سَرِ دفتر رئیس دبیرستان این دو بیتی نغز دیده می شود:
تن زنده دل خفته در زیر گِل به از عالِمی زنده و مرده دل
دل زنده هرگز نگردد هلاک تن زنده دل گر بمیرد چه باک

دور تا درو حیاط دبیرستان آن جا که دانش آموزان برای رفتن به کلاس در بامدادان یا زنگ های تفریح جمع می شوند این پندهای حکمت آموز دیده می شود:
اگر در سرای سعادت کس است ز گفتار سعدیش حرفی بس است
جوانا ره طاعت امروز گیر که فردا جوانی نیاید ز پیر
غافل منشین نه وقت بازی است وقت هنر است و سر فرازی است
دانش طلب و بزرگی آموز تا به نگرند روزت از روز
می کوش به هر ورق که خوانی تا معنی آن درست دانی
جائی که بزرگ بایدت بود فرزندی کس ندارت سود
چون شیر به خود سپه شکن باش فرزند خصال خویشتن باش
خنک آن که در صحبت عاقلان بیاموزد اخلاق صاحبدلان
گرت رأی عقل است و تدبیر و هوش به رغبت کنی پند سعدی به گوش

تمام حقوق این سایت برای © 2022 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی