دبیرستان صارمیه اصفهان

بسم الله الرحمن الرحیم
آقای دهدشتیان و آقای سلطانی ازهمکاران و دوستان قدیمی از طرف آقای کریمی رئیس محترم دبیرسان صارمیه اصفهان از من ( سید علی عین الیقین) خواسته اند که اطلاعات خود را درمورد دبیرستان صارمیه برای ایشان بنویسم.
ازقرارمعلوم درنظر دارند درسال تحصیلی آینده جشنی به عنوان هشتادمین سال تأسیس برپا نمایند-و درنظر دارند نشریه ای هم به همین مناسبت چاپ کنند.به این لحاظ پس ازتماس تلفنی با آقایان مختصراطلاعاتی که داشتم به اطلاع آقایان رساندم.
خواستندکه آن ها رابنویسم،اطاعت نموده، اگرچه همه استفاده از حافظه است و ممکن است درتاریخ مطالب اشکالاتی هم داشته باشد ولی به هرحال اطاعت امر دوستان است و چاره ای نیست.به هرحال از خداوند می خواهم کمک فرماید-انشاءالله.
سید علی عین الیقین
****
درسال۱۳۰۷یا ۱۳۰۸ نشریه ای از طرف دبیرستان به چاپ رسیده که حاوی اطلاعات نسبتاً خوبی ازآن دبیرستان می باشد،ضمناً صورت وقف نامه مدرسه هم درهمین نشریه به چاپ رسیده است،ولی متاسفانه رقبه وقف مرحوم میرزا حسن خان صحت دراین نشریه نیست.
اگر ممکن باشدعین همین نشریه را به عنوان مقدمه آن چه می خواهند منتشرکنندکارخوبی است و سبب تجدید چاپ آن هم شده است زیرا نسخ آن به کلی کم یاب می باشد و احتمالاً تنها نسخه همین است که تقدیم می گردد.
(اینک تاریخچه مدرسه)
درسال۱۲۹۹و اوائل سال۱۳۰۰شمسی دراوج حکومت ستم شاهی و تبدیل سلطنت ازقاجار به پهلوی،درحالی که مردم ایران اکثراً از وضع مملکت بی خبر و در دریای جهل و بی سوادی غوطه می خوردند، و کم کم ارتباط با سایرملت ها در اثر مسافرت ها سبب شد که درنخبگان ملت مختصر بیداری ایجاد شود و علت اصلی عقب ماندگی خود و ملت خود را عدم اطلاع و بی سوادی تشخیص دهند،و به این وسیله کمبود مدرسه بلکه اساساً نبود آن را درمملکت احساس نمایند مدارسی به سبک جدید درسراسرمملکت ایجادکردند(اگرچه بعضی از کشورهای سلطه طلب درآن زمان به خصوص کشورهای روس و انگلیس که منافع خود را درهمین بی اطلاعی مردم از وضع خویش می خواستند،و برای پیش برد مقاصدسیاسی خود علاوه بر نفوذ در دربارهای ایران و فشارهای سیاسی که به آنها وارد می داشتند،مخصوصاً انگلیس جهت تربیت عده ای که فقط زیان انگلیسی بدانند مدارسی اندک، ایجادکردند، زیرا به کارمند زبان دان پس ازاین تاریخ جهت اداره شرکت نفت ایران احتیاج داشتند که واسطه بین آنان و کارگران باشند، این مدارس به عنوان کالج دائر شده بود، روسیه هم کم و بیش به همین منوال در شمال ایران ازآنان پیروی می کرد.)مخصوصاً درجنگ بین الملل اول و مذاکرات سری بین دو کشور روس و انگلیس قرار شد پس ازجنگ بغازهای دریای سیاه به روس ها واگذار شود و آن ها در عوض تسلط انگلیسی ها را به منطقه بی طرف ایران (که در قرارداد۱۹۰۷ بی طرف مانده بود) به رسمیت بشناسد و یادداشت (سوزانف-گری) که متمم قرار داد.۱۹۰۷ به شمار می آید، مورد استفاده فقط مناطق اصفهان-یزد و منطقه کوچکی مجاور اتصال مزرعه های ایران و افغانستان (ایران تقریباً به صورت کشوری مستعمره درآمد.)
به هرحال نخبگان ایران گذشته از آنان که خود را دراین وطن فروشی ها شریک بودند دیگر آنان به خصوص آنان که از عدم اطلاع و مخصوصاً بیسوادی مردم خود رنج می بردند به فکر چاره جوئی برآمدند-و دراین برهه از زمان مدارس مختلفی که معمولاً هم ابتدائی و منحصربه باسوادکردن خواستاران جهت خواندن و نوشتن درگوشه و کنارایران برپاشد و موسسین آن ها الحق فداکاری کردند و به هر زحمتی بود با مخالفت های دوجانبه دولتی ها و صاحبان نفوذ مقابله نمودند و هریک چندصباحی توانتستند مقاومت نمایند و در هرحال عده ای را باسواد کردند.همین طور در اصفهان نیزمدارس ابتدائی تاسیس گردید ولی جای مدرسه متوسطه و تعلیمات عالی هنوز خالی بود که:
در این زمان یعنی اواخرسال۱۲۹۹ و اوائل سال ۱۳۰۰شمسی یکی ازاین افراد که دل در گرو ترقی و تعالی ایرا ن داشت وبالاخره با هرانگیزه ای درصدد تاسیس مدرسه متوسطه دراصفهان برآمد و مدرسه ای به نام (مدرسه ی متوسطه اصفهان) که مدت ها به همین نام خوانده می شد.درخانه ی پدری خود شاهزاده ظلّ السلطان که خانه بزرگی با باغ بسیار وسیع تاسیس نمود.تاقبل ازتجدیدبنای این محل قبرشاهزاده دریکی از اطاق های آن موجود بود موسس مدرسه متوسطه اصفهان مرحوم شاهزاده اکبرمسعود بود که بعدها ملقب به(صارم الدوله) گردید.این مدرسه بامدیریت مرحوم آقا ضیاء جناب که ازتحصیل کرده ها ی آن زمان بود افتتاح نمود. محل مدرسه که خانه پدری مرحوم شاهزاده صارم الدوله بوده است هم از لحاظ ساختمان و هم از لحاظ باغ بزرگی که در جلوی ساختمان بود محل مناسبی جهت دبیرستان بوده است-زیرا باغ آن را به صورت زمین ورزشی فوتبال درآورده بودند.
در اوایل سلطنت رضا شاه جاده مخصوص نجف آباد و آتشگاه کشیده می شود و این خیابان درست از وسط زمین فوتبال مدرسه می گذرد که ساختمان آن در شمال و قسمتی ازمیدان ورزشی درجنوب خیابان واقع می شود.
بعدها پس ازآن که ساختمان مدرسه مدت ها به صورت دبستان با اداره فرهنگ وقت اجاره داده شده بود حوالی سال۱۳۵۰ تجدیدبنا می شود(توسط اوقاف) که به نام دبیرستان دهخدا فعلاً برقرار است و ملکیت آن جزو موقوفات دبیرستان صارمیه است-و آیا هنوز مقبره پدر واقف آن مدرسه هست یا نیست اطلاعی در دست نیست.
قسمت جنوبی میدان فوتبال پس از تاسیس خیابان (که بَرِخیابان بوده است.)در همان اوائل تاسیس(حوالی۱۳۱۰) به عنوان تبدیل به احسن فروخته می شود(که مشخص نیست به جای آن چه خریده شده است و این یکی ازنارضائی های واقف در زمان حیات است)
قسمت اصلی خانه یعنی ساختمان آن و قسمتی ازمیدان ورزشی که در شمال خیابان واقع می شود به علت انتقال مدرسه مدت ها متروک می ماند وسپس به عنوان دبستان صارمیه به اداره فرهنگ داده می شود.وبه همین منو.ال بوده است تا تجدیدبنا می شود(به نام دبیرستان دهخدا) مدرسه متوسطه اصفهان که دیگرنمی توانسته درآن محل باقی بماند به باغی درمقابل سی وسه پل درخیابان چهارباغ منتقل می شود نام این باغ(باغ ستاره صبح) بودکه چندسالی دبیرستان دراین باغ بوده است.
ولی مجدداً به علت انتقال مقبره کمال الدین اسمعیل ازمحله جوباره به نزدیک سی و سه پل و ایجاد میدان مشرف به پل و خیابانی به همین نام(کمال الدین) باغ ستاره نیزتخریب می گردد و مدرسه به محلی درمحل دروازه دولت فعلی انتقال می یابد و خیابان نیز در محل جدید نیمه است ریاست مدرسه دراین زمان بامرحوم منصور منصوری بوده است.احتمالاً درحوالی سال۱۳۱۵ و ظاهراً این دومحل یعنی باغ ستاره صبح ودروازه دولت رابرای مدرسه اجاره کرده بودند که به صورت دولتی یا ملکی بلکه آن دو محل را برای مدرسه اجاره ازاین محل اخیر برای مرتبه چهارم به ساختمانی متعلق به اداره فرهنگ منتقل می گردد این محل درآخر بازار رنگرزها ونزدیک مسجد حکیم بوده است وچندسالی دراین محل مستقر است که فعلاً هم درآن جا دبستانی دائر است. وبالاخره برای آخرین بار ازمحل چهارم به محل فعلی که آن هم برای دبستان توسط اداره فرهنگ ساخته شده بود منتقل می گردد-ساختمان به صورت خشت وگل وبرای حداکثر شش کلاس دبستان ساخته شده بوده است وسال ها به همین صورت مورد استفاده دبیرستان بوده.وپس ازآن توسط اداره فرهنگ دو سه اطاق اداری وسالنی جهت اجتماعات روی اطاق ها ساخته می شود.
در حدود سال های ۱۳۴۴ و۱۳۴۵ ساختمان اصلی دبستان به شکل دوطبقه ترمیم وبازسازی می گردد وتعداد کلاس ها به پانزده کلاس افزایش می یابد(بیش از یک هزار متر مربع ساختمان جدید)بعلاوه آزمایشگاهی وسیع و با وسائل مربوطه نیز ولوله کشی آب وگاز ومحل استفاده بوده است درهمین سال ها لوله کشی آب شهر وفاضلاب باتوجه به داخلی موقوفات وشهریه احداث شد وچندسال بعدهم نمازخانه ووضوخانه ساختند تا این که درجریان بمباران های جنگ تحمیلی توسط دشمن ساختمان مدرسه به علت بمباران خیابان خواجه ونزدیک امام زاده باقر لطمه دیده که بعدازجنگ توسط اداره آموزش وپرورش به کلی تخریب وساختمان جدید ساخته می شود که انصافاً ساختمان خوبی است که فعلاً به نام دبیرستان صارمیه شناخته می شود.
ظاهراً مرحوم شاهزاده صارم الدوله دبستان دخترانه ای هم تاسیس نموده اند.
(موقوفات)
قسمت اعظم موقوفات شامل چهار رقبه از مرحوم شاهزاده صارم الدوله است ویک رقبه هم از مرحوم حسین خان صمت می باشد.
موقوفات اصلی شامل:
۱٫ ۲۱۴ باب مغازه های اطراف میدان شاه سابق که جزو ثبتی مرحوم صارم الدوله بوده با طبقات بالای آن که فعلاً بدون بنا است که فقط به صورت ایوان بالای سرمغازه ها قرار دارد.البته در زمان وقف این مغازه ها به صورت فعلی نبوده بلکه بیشتر به صورت اطاق زندگی افراد فوج سربازازآن ها استفاده می شده است که در موقع مرمت میدان شهرداری به مدرسه تکلیلف می کرده است نماسازی مغازه ها وصحن جلوآن انجام دهند(به عنوان مالک) واختلاف شهرداری و مدرسه از همین موضوع سرچشمه می گرفته است وپرواضح است که این کار یعنی مرمت ونوسازی نیدان درقدرت مدرسه نبوده است لذا ظاهراً قضیه اختلاف به این صورت حل می شود که شهرداری کلیه مغازه ها را ازمدرسه اجاره کند و به عنوان سالیانه هفت هزارتومان(که پس ازچندسالبا شکایت وادعای مدرسه ظاعراً مبلغ به هفت هزارتومان رسیده والا قبلاً کم تر ازاین بوده است)واین مبلغ مربوط به سال های ۱۳۴۰ به بعد است وهمیشه شهرداری در پرداخت آن سهل انگاری می کرده ومدعی آن بوده که چندین برابر صرف شما سازی میدان نموده است وبالاخره هرازچندگاهی بافشار واصرار مبلغی بااین عنوان به مدرسه می پرداخته وهمیشه خود را طلب کار می دانسته است.
بعدهاکه شهرداری مغازه هارا یک یک به اجاره واگذارمی نماید همیشه بین مدرسه وشهرداری مکاتبه وگفتگوی فراوان بوده است.
درهمین جا قبل از شرح رقابت دیگر موقوفه نوع سرپرستی این موقوفات وتعیین مدیر مدرسه را یادآوری می نماید.تولیست اصلی موقوفات باحاکم وقت اصفهان بوده وحکام اصفهان همواره متولی وقت موقوفات مدرسه بوده اند.
سه نفردیگر امناء وقف بوده اند درهرزمان رئیس معارف اصفهان ومدیر مدرسه وتازمان حیات خودواقف وپس از ایشان اکبراولاد ذکور
معمولا انتخاب مدیر مدرسه توسط رئیس معارف ومافقت متولی وواقف بوده است.اجرای امورداخلی مدرسه واداره موقوفات به عهده مدیرمدرسه بوده است که باموافقت متولی وواقف ورئیس انجام می داده واین منوال تازمانی که دولت وقت درامور اوقاف کشور دخالت مستقیم نداشته مجری ومعمول بوده است ولی از زمانی که دولت اصرار به تجمع ویک پارچه کردن کلیه موقوفات زیر نظر روسای اوقاف که(اکثرنظامی بودند)گرفت این موقوفات نیزازمدرسه جدا وزیر نظر اداره اوقاف قرار گرفت.
۲٫ رقبه دیگر این موقوفات قنات درمحل دستگرد اصفهان بوده است که فقط آب بوده وزمین نداشته است آخرین اجاره ای که قبل از تصدی اداره اوقاف برآن مبلغ سالایانه دوازده هزارتومان بوده که ظاهراً این قنات مخارج نگهداری زیادی داشته واز سرچشمه نیز درجریان حشک شدن بوده است که بیشتربه عنوان معبرآب خریداری شده ازآن استفاده می شده است ودراین اواخر صحبت ازآن بود که مسیرقنات که حدود پانزده کیلومتربوده است بتوانند ازحریم قانونی آن یعنی زمین های دوطرف مسیر قنات وچاه های آن که چندین صدهزارمتر مربع می شود استفاده شود…
۳٫ رقبه سوم- یک باب آسیاب آبی که آن هم در دستگرد اصفهان وجلوی آن قطعه زمینی به عنوان باراندازآسیاب بود ولی باکم شدن آب قنات آسیاب هم از رونق افتاده است.
۴٫ رقبه چهارم وقف- همان خانه محل اولیه مدرسه بوده که قسمتی ازآن درخیابان قرارگرفته وبقیه یعنی ساختمان اصلی وجزئی از باغ که پس از تغییر محل مدرسه آن را به اداره فرهنگ اجاره داده اند واین همان محلی است که بعدها باتجدیدبنا به عنوان دبیرستان دهخدا فعلاً مورد استفاده می باشد.
۵٫ رقبه پنجم که واقف آن مرحوم حسین خان صمت بوده وفعلاً برخیابان حکیم نظامی قرار دارد-این رقبه باغی بوده است به مساحت چهارهزارمترکه قبلاً راه دیگری داشته وبا احداث خیابان حکیم نظامی برخیابان قرارگرفته است ولی با کشیدن واحداث خیابان حکیم نظامی رونقی گرفته وفعلاً به صورت گاراژ وتعمیرگاه می باشد.
چنان چه آن مرحوم(مرحوم آقای صمت) نقل نمودند- مرحوم صارم الدوله پس از افتتحاح مدرسه متوسطه اصفهان از عده ای از رجال اصفهان دعوت به عمل آورده اند وازآنان خواسته اند ازنیت خیر ایشان پیروی کنند ورقابتی را وقف مدرسه نمایند.آن طور که آن مرحوم نقل کردند(صمت)تنها ایشان این باغ را به این عنوان وقف نموده اند.
آری در هر حال درآمد هر پنج رقبه موقوفه تاچندین سال پس از افتتحاح مدرسه تکافوی اداره مدرسه را نداشته ومعمولاً اداره فرهنگ .قت کمک مالی به عنوان کارکنان اعم از اداری ومعلمین ومستخدمین به مدرسه می نموده است واین پس از مسافرتهائی توسط اولین مدیرمدرسه جهت دریافت کمک از وزارت فرهنگ بوده است.
ظاهراً برای اجرای قانونی این کمک ها اداره فرهنگ عده ای را امکان استخدام رسمی آن ها نبوده یالازم بوده است استخدام شوند از بودجه شهریه این مدرسه استخدام می کرده ودر عوض کمک های خود ا قانئای به مدرسه می پرداخته است.که این روش در سال های ۱۳۴۰ و۱۳۴۳ توسط وزارت فرهنگ غدغن شده وادره فرهنگ اصفهان آن افراد را به استخدام خود درآورده وکمک هارا نیز به مدرسه قطع نمود ولی به هرحال مدرسه را ازنظر مدیر وکارمندان ومعلمان به عهده گرفت وهرچه قدر که مدرسه توسعه پیداکرد اداره فرهنگ این مسئولیت را نکرده هم چنان دارد.در عوض بودجه مدرسه در این سال ها چه از نظر شهریه وچه از نظر موقوفات جمع وصرف ترمیم بنیاد ونوسازی در سال های دهه۴۰ شد.
(نام مدرسه)
ازابتدا به نام «مدرسه متوسطه اصفهان» بوده است ودر وقف نامه هم به همین نام می باشد که خود حکایت می کند که اولین مدرسه متوسطه اصفهان بوده است وسال ها به همین نام بوده،ظاهراً پس ازآن که مرحوم شاهزاده اکبر مسعود واقف به لقب(صارم الدوله)ملقب می شوند-بعدها نام مدرسه را به«صارمیه»عوض می کنند ودر سال های دهه ۴۰ کوشش شد که مجدداً همان نام مدرسه متوسطه اصفهان (از نظر تاریخی)زنده شود به طوری که دربالای اوراق رسمی مدرسه نیز نام دبیرستان صارمیه«مدرسه متوسطه اصفهان» ذکر شد وبه چاپ هم چندسالی رسید.
گفته شد در اوایلانقلاب اسلامی ایران اقداماتی جهت تغییر نام مدرسه انجام گرفته ومکاتباتی هم دراین زمینه شده چنان که نقل کرده اند حتی از مرحوم امام نیز کسب تکلیف شده است وپس از گزارش از وضع مدرسه وموقوفات واقف ایشان اجاز تغییرنام را نداده اند.
(دیگر اموال ودارائی وقف)
۱٫ مرحوم واقف درهمان بد وتاسیس تعدادی از کتب شخصی خود را که احتمالاً چهارصد جلد بوده است به ملکیت وقف داده اند در سال های اولیه هم روزنامه های منتشر شده جمع آوری وبه صورت جلدشده سالیانه جزواین کتب کتاب خانه بوده است ودر سال های دهه چهل مجدداً تعدادی کتاب درهرسال به این عنوان خریداری شده که مهمور به دو نوع مهر گردیده است،یکی مهر«خریداری شده ازمحل درآمد وقف» و دیگری«خریداری شده از محل درآمد شهریه»
۲٫ درهمان سال های اولیه تاسیس مدرسه یک آزمایشگاه ظاهراً(فیزیک-شیمی طبیعی)از فرانسه جهت مدرسه توسط واقف خریداری شده تااین اواخر یکی دو سه جزء از آلات وادوات آن درانبار مدرسه موجود بود که به عنوان مسابقه درویترینی که به همین منظور تهیه شده قرار داده بودند این اشیاء شامل (یک دستگاه تئودولیت قدیمی،یک دوربین دو چشمی قدیمی،وپایه و وسیله آزمایش نشان دادن حرکت وضعی وانتقالی زمین وماه)ونقشه های کهنه ویک قره نی فرسوده.
۳٫ هم چنین یک دستگاه موزیک شبیه به موزیک نظامی نیز درهمان سال های اولیه تاسیس توسط واقف از خارج خریداری شده است که مدتها ازآن استفاده می شده است وبعداً ظاهراً آن هار تحویل دارالایتام اصفهان داده اند.
(تعلیمات حرفه ای)
ازوقتی که معمولاً در همه مدارس کارگاه هائی به عنوان کاردستی تاسیس شد در اینمدرسه هم دوکارگاه برپاشده وبه دانش آموزان تعلیم داده می شده،یکی کارگاه نجاری ودیگری کارگاه برق که سالیان دراز متصدیان این دوکارگاه بانهایت جدیت سعی درایجاد انگیزه درشاگردان داشته وآنان رابااین دوحرفه برحسب تمایل خودشان آشنا می کرده اند.
****
به هرحال هرچه از حافظه می توانستم کمک بگیرم در این یاداشت نوشتم ولی بازهم تصور می کنم در خاطر داشته باشم که بدون سئوال ومحاوره شایدنمی توان به خاطر آورد وان شاءالله حضوراً اگر .اگر این مورد مطالعه قرار گیرد وسئوالاتی ایجاد کند ویا با سئوالاتی مطرح فرمایند که سبب تاثیر وتحریک ذهنی باشد ومطالب جدیدی به خاطرم بیاید باکمال میل در خدمت حاضرم وموفقیت همه دوستان را درخدمت به فرهنگ خود اصفهان خواستارم.
ضمناً پیشنهادمی کنم با مراجعه به بایگانی گذشته مدرسه،امکان برپائی نمایشگاه از نوع نگارش نامه ها از هشتاد سال پیش تاکنون می توان ایجاد کرد- از نوع تاریخ نامه ها از نوع جمله گذاری وحتی شکل نامه ها وغیره وغیره

تمام حقوق این سایت برای © 2017 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی