خاطرات آموزشی عباس دهکردی (۴۲)، ارسال مقاله آموزشی به کنفرانس ارتقاء کیفیت آموزش

در موارد زیر هم با تعقل و تفکر بنگرید و پژوهش کنید.
قرآن دستور می دهد که فامشوا فی مناکبها،( سوره ملک آیه ۱۵) برگرده زمین سوار شوید و روزی خود را بطلبید و در عمران و آبادانی زمین تلاش کنید.
با د باران، ابر و طوفان، رعد و برق، آتشفشان کوه ها، زلزله، سیلاب های بنیان کن، و…………. آن چه دیده می شود و دیده نمی شود، آسمان پُر ستاره و مرزهای بی انتهای آن، کهکشان ها از یک سو و موجودات ریز از آن چه به کمک وسائل امروزی دیده می شود و آن چه دیده نمی شود. از منهای بی نهایت تا بعلاوه بی نهایت!! همه را مورد مطالعه و بررسی قرار دهید و بدانید لحظاتی که به آثار رحمت الهی نظاره می کنید در کنار خداوند و با زندگی و او را عبادت می کنید.
وقتی با ذره بین اشیاء کوچک را می بینید، مطالعه می کنید، نقاشی می کنید، یادداشت برداری می کنید، فیلم تهیه می کنید، عکس می گیرید و از وسائل کمک آموزشی بهره می گیرید، در راه علم گام برداشته اید و نتیجه تلاش های شما روزی به بار می نشیند. شک نکنید و به راه کسب دانایی ادامه دهید که راه راه خداست.
محمد علی فروغی در سیر حکمت در اروپا می نویسد:
در قرون وسطی( Middle Ages ) اروپائیان به لحاظ عدم به کارگیری روش های علمی، در جهل و بی خبری به سر می بردند. در مدارس وابسته به کلیسا به نام (Schiilastic)- اسکولاستیک، بیشتر مباحث عبارت بود از نقل آراء پیشینیان !! از بزرگان یونان گرفته تا مطالب مندرج در کتاب های مذهبی قدیمی، مسائلی مانند: ابعاد فیزیکی فرشتگان، طول قد حضرت آدم هنگام هبوط، و………………… اما حرکت های هوشمندانه و پیگیر فرانسیس بیکن و رنه دکارت موجب شد که اروپائیان مدارس اسکولاستیک را رها کردند و به تفکر علمی روی آوردند و بدین ترتیب از انزوای علمی نجات یافتند. حصار های تقلید را در هم کوبیدند و به دانش و دانشگاه روی آوردند.
رنه دکارت کتاب احیاء العلوم را نوشت و به روش پیشینیان در آموزش علوم خط بطلان کشید. راه و رسم جدیدی را نشان داد که مشخص ترین بعد آن عدم اطمینان به سخن پیشینیان بود.
او شجاعانه در آموخته های قبلی خود تردید کرد!! و بر آن شد که با اندیشه خود کسب معرفت کند.
دکارت رساله گفتار را تحریر کرد. در این رساله دکارت کوشیده است نشان دهد:
همه افراد بشر دارای عقل و خرد هستند اما تنها به دلیل آن که عده ای روش های نا درستی به کار می برند، گمراه می شوند. تنها کسانی می توانند به حقیقت برسند که روش درست به کار بردن عقل را بدانند.
اما فرانسیس بیکن، بیشتر روی مشاهده و تجربه تأکید داشت. در حالی که دکارت روی درست اندیشیدن تکیه می کرد. اما فعالیت این دو مکمل یکدیگر بود. هر دو کوشیدند دانش پژوهان را ترغیب کنند در راه کسب معرفت، با پای خود گام بردارند و به عصای دیگران تکیه نکنند.
رنه دکارت همواره کتاب طبیعت را مطالعه می کرد. کار او سیر و تأمل در آثار طبیعی و چگونگی خلقت بود.
یکی از دوستانش حکایت کرده است که: روزی به دیدن او رفته بودم، از او خواهش کردم، کتابخانه شخصی خود را به من نشان دهد. او مرا به پُشت ساختمان بُرد. دیدم گوساله ای را پوست کنده و برای تشریح آماده کرده بود.
رو به من کرد و گفت:
بهترین کتاب هایی را که معمولاً مطالعه می کنم از این نوع کتاب هاست.

فرانسیس بیکن نخستین کسی است که بر پیکر جهل علم نمای قرون وسطی – اسکولاستیک – زخم کاری زد.
روش وی مشاهده مستقیم، تجربه و جمع آوری اطلاعات بود. او معتقد بود برای استخراج قواعد، باید نهایت دقت و تأمل را به کار برد.و نباید به اقوال و روایات اعتماد کرد.
هرکس شخصاً باید به مشاهده و تجربه و تحقیق بپردازد و در استخراج کلیات نباید شتاب زده عمل کرد. وقتی فرد به تجربه می پردازد نباید به حافظه خود اعتماد کند، بلکه باید نتایج مشاهدات خود را ثبت کند، طبقه بندی کند، مرتب کند و بعد در جدول های مناسبی تنظیم نماید و در نهایت به نتیجه گیری بپردازد.
درنتیجه گیری نیز باید پس از تأمل بسیار و زیر و رو کردن مواد جمع آوری شده، آن چه به راستی با واقعیت مطابق و قابل استفاده است بگیرد و باقی را دور بیاندازد و هرگز در مسیر علم شتاب زدگی و بلند پروازی روا ندارد.
اروپا تحت تأثیر این دو شخصیت نو آور و برجسته و سایر اندیشمندان و متفکران جهان سنت های کهنه جهل آمیز را درهم شکستند و از روش های علمی دانشمندان به ویژه: گالیله، داروین، نیوتن، پاولوف و……………………بهره گرفتند و قدم های بعدی را برای پیشرفت علم برداشتند. (جهان بینی علمی – برتاند راسل – انتشارات دانشگاه تهران ۱۳۴۰
گالیله برای بررسی و حل یک مسئله، شرایط فرضی را در نظر می گرفت، سپس آن را به صورت ریاضی صورت بندی می کرد و نتایج منطقی و مستدلی از آن استخراج می نمود. آن گاه به طور عملی به اجرای آزمایش می پرداخت.
در این صورت صحت آن را تأیید یا رد می کرد. وقتی از نتیجه فرمول ریاضی و تأیید و مطابقت آن با نتیجه آزمایش، اطمینان کامل حاصل می کرد، آن را اعلام می نمود و آراء پیشینیان را مردود اعلام می کرد.
گالیله برای بررسی مسئله حرکت و در نتیجه کشف قانون حرکت، گلوله های برنجی را در شیار ایجاد شده در سطح شیبداری – که شیب آن قابل تغییر بود – رها می کرد و زمان حرکت و مسافت طی شده را اندازه می گرفت و یافته های خود را ثبت می نمود و در جدول هایی منظم می کرد. پس از اجرای حدود یکصد آزمایش به این نتیجه رسید که مسافت طی شده با مجذور زمان متناسب است.
گالیله مسئله سقوط آزاد را با تجربه و آزمایشی که در برج پیزا انجام داد، حل کرد. او به همگان نشان داد که همه اجسام در خلاء با سرعت یکسانی سقوط می کنند و جابه جایی اجسام در سقوط آزاد با مربع زمان حرکت متناسب است. (دانشمندان بزرگ جهان – محمود مصاحب – از مجله علمی آمریکا –Scientifiv- American
انتشارات سکه)
وی نظر ارسطو را که تصور می کرد اجسام سنگین تر زود تر به زمین می رسند، باطل اعلام کرد.
عجیب است که نه خود ارسطو و نه هیچ یک از پیروان او به مدت ۲۰۰۰ سال این زحمت را به خود نداده بودند که حقیقت نظر ارسطو را بیازمایند!!
اندیشه انجام چنین تجربه ای خود یک امر تازه ای بود و بی احترامی گالیله به مقام مورد استنادی چون ارسطو، نا خوش آیند تلقی می شد.
گالیله در اواخر عمرش به جرم این که زمین به دور خورشید می گردد، با دادگاه تفتیش عقاید کلیسا درگیر شد. وی مجبور شد، توبه نامه ای را در همین خصوص را که توسط کلیسا، تنظیم شده بود، امضاء کند.
روش علمی در مفهوم کنونی و در شکل کامل خود با گالیله آغاز می شود. نیوتن به وسیله قانون جاذبه عمومی خود، به نظرات پراکنده ای که درباره جذر و مد، حرکت ماه و ایده های که در موارد مشابه ابراز می شد، وحدت بخشید. جاذیه عمومی نیوتن نه تنها به حرکت اصلی سیارات پرداخت، بلکه پاسخگوی تاریک ترین مسائل زمان نیز شد. حتی ستارگان دنباله دار را که در گذشته نه چندان دور ، پیشگوی مرگ شاهزادگان تلقی می شد، مشمول قانون جاذیه نیوتن شد.
با روش علمی که در اروپا حاکم شد، در سایر کشورها نیز به تغییر روش های خود پرداختند.
شی جی کی کادویا – (Shigeki Kadoya ) متخصص علوم پایه در وزارت آموزش و پرورش ژاپن می گوید:
هدف ما تربیت یک انسان خلاق است.– (ده نمونه از بهترین مدارس دنیا – انتشارات وزارت آموزش و پرورش)
سال هاست که در ژاپن یادگیری نه در کلاس و روش بیانی، بلکه در آزمایشگاه ها صورت می گیرد. دانش آموزان نه با خواندن کتاب درسی، بلکه با اجرای آزمایش و عمل یاد می گیرند.
شیوه فوق به پرورش قدرت جستجو و پژوهش و بالا بردن روحیه پرسش کمک می کند.
در مدرسه ابتدایی شماره ۶ بوستوبا در توکیو، زن – جیرو – بابا ((Zen jiro – Baba، دستنویسی را بین ۳۰ نفر از دانش آموزان پخش می کند. دانش آموزان ابتداء به طور هماهنگ و موزون، همراه با معلم آن را می خوانند.
وزن شش چیز که روزانه با آن ها سر و کار دارید حدس بزنید و سپس حدس خود را با اطلاعات داده شده بسنجید
دانش آموزان به دسته های دو نفره تقسیم می شوند و فعالیت عملی خود را شروع می کنند: مداد، مداد پاک کن، مداد تراش، دکمه، کلید، قطب نما و چیزهایی از این قبیل را وزن می کنند و یافته های خود را ثبت می کنند و پس از آن، در جدول مرتب می کنند و گزارش تهیه می کنند و بدین ترتیب مطالب علمی و آموزشی از سَرِ انگشتان به مغزها انتقال می یابد.
در این روش هر دانش آموزی یافته های خود را شخصاً تنظیم می کند و از یادداشت های دیگران استفاده نمی کند.
در حال حاضر کشورهای پیسشرفته، دانش آموزان از این مرحله عبور کرده اند و از روش آموزش علوم با تکیه برتکنو لوژی و فنون بهره می گیرند.
وسائل برقی خانگی مانند اتو برقی، نان برشته کن و…….را به مدرسه می آورند و دانش آموزان آن وسائل را تعمیر می کنند و ضمناً قوانین الکتریسته را یاد می گیرند.
گاهی قطعات آنان را از هم جدا می کنند و دوباره سَرِهم می کنند و گاهی اصول الکتریسیته و به هم بندی انواع مدارهای الکتریکی را با عمل یاد می گیرند.
دانش آموزان ده ساله به کمک باطری های خورشیدی و ماشین های مدل، تلاش می کنند اسباب بازی هایی را بسازند که به کمک انرژی خورشیدی حرکت می کند. این عمل ممکن است نبوغ ایشان را شکوفا کند تا روزی بتوانند یک ماشین واقعی خورشیدی اختراع کنند. در ضمن این فعالیت ها قوانین نور و انتقال انرژی را فرا می گیرند.
به اعتقاد روستوم – ری ( Rustum – Roy ) استاد علم مواد دانشگاه پنسیلوانیا که از طرفداران آموزش علوم با تکنو لوژی است، دانش آموزان آن چه در اطراف خود می بینند به خاطر می آورند و به آن توجه می کنند.
ژاپن با توجه به آن چه دیگران کشف کرده اند روند آموزشی خود را تکامل می بخشد. آنان معتقدند اگر روش های مذکور موفق از بوته آزمایش بیرون بیاید، نسل آینده نیازی به خرید و وارد کردن کالا از بیگانه ندارد.
مسؤلان سیاسی، علمی و فرهنگی ژاپن بارها اعلام کرده اند:
برخلاف آن که عده ای تصور می کنند، ما ابتداء از توسعه آموزشی و علمی آغاز کردیم، بعد به دنبال آن به توسعه اقتصادی دست یافتیم. در واقع مبنای اصلی توسعه اقتصادی ژاپن توسعه آموزشی است.
ما ایرانیان نیز باید با بهره گیری از دست آوردهای علمی و آموزشی و استفاده از یافته های دانشمندان عالی مقام خود، دروس علوم را در آزمایشگاه زیر نظر معلمان دوره دیده و کارآزموده آموزش دهیم هر دانش آموزی باید شخصاً آزمایش کند، پژوهش کند و یافته های شخصی را ثبت و گرارش نماید علاوه بر آن از پیشنهادهای سازنده پژوهندگان جهان بهره گیری نمائیم. ( مجله دانشمند شماره ۳۵۱ )
شایسته است تمام دروس را در تمام دوره ها از پیش دبستانی گرفته تا سطوح بالاتر با پژوهش و تحقیق همراه کنیم و بدانیم هر قدمی را که در شناخت طبیعت برداریم، طبیعت چند قدم به ما نزدیک تر خواهد شد. زیرا این سنت الهی است که طبیعت اسرار خود را در گوش دانشمندان زمزمه می کند.
تنها دانشمندان هستند که زمزمه ها و اشارات طبیعت را مطالعه و مشاهده می کنند، ثبت می کنند، تجزیه و تحلیل می کنند، مجهول را به معلوم تبدیل می کنند و حاصل دریافت های خود را به زبان علم یعنی زبان ریاضی می نویسند و در نتیجه از مواهب الهی به سود بشریت بهره برداری می کنند.
پس باید دیوارهای بین کلاس درس و طبیعت را از بیخ و بن برداریم، کلاس های علوم و سایر کلاس ها را گاهگاهی در طبیعت در فضای پارک ها، در مزارع، جنگل ها، دامنه کوه و در کنار دشت و بیابان، در درّه های عمیق، در بستر رودخانه ها و کنار برکه های آب تشکیل دهیم تا خود دانش آموزان طبیعت را ببینند، قوانین حاکم بر طبیعت را درک کنند، یافته های خود را برای دیگران بیان کنند، از یافته های دیگران استفاده کنند و دانش خود را در زندگی به کار برند.
معلم به عنوان راهنما دانش آموزان خود را تشویق می کند و از آنان می خواهد که روی پای خود بایستند و با پای خود حرکت کند، فکر، اندیشه، احساس، تخیل و همه نیروهای درونی خود را به کار اندازد و همواره پژوهشگر و پژوهنده باشند، تقلید نکند و به عصای دیگران تکیه نکند!!
می توانیم سنت های کهن و باورهای پیشین که سدّ راه پیشرفت و تکامل است از پیش پای خود برداریم، روش های ناکارآمد گذشته را درهم بشکنیم و طرحی نو هماهنگ با زمان و دانش روز، دراندازیم.
از هوش، استعداد، خلاقیت دانش آموزان خود استمداد کنیم و کلاس های خود را با وسائل دست ساخت دانش آموزان و ابتکارات آنان تجهیز کنیم.


حکیم فرزانه سنائی غزنوی می گوید:

کاریز درون جان تو می باید/ کز عاریه ها دری تو را نگشاید
یک کوزه آب در درون خانه/ بهتر از جویی که از برو می آید

لختی بیاندیشیم ملت های پیشرفته وسائل آزمایشگاه علوم خود را از کدام کشور وارد کردند؟ چگونه خود تولید کننده و سپس صادر کننده وسائل آزمایشگاهی به سایر کشور ها شدند؟
مطالعات پیگیر نشان می دهد: ممکن است که ایده های اولیه با تکاپو و گاهی دریوزگی از کشورهای دیگر گرفته باشند، اما اولین با وسائل آزمایشگاه فیزیک را از دور ریختنی های آشپزخانه و انبارها و…….. ساختند از بطری ها، قوطی های خالی، میله های فلزی، تکه چوب های زائد نجاری ها، مقوا، زرورق، مقوا و کاغذ، نخ، سنجاق، سوزن، چسب، قیچی، کارد، خط کش و مانند این ها را، در انگلستان در همین زمینه کتاب چاپ کردند و به تمام دانش آموزان خود هدیه دادند و از آنان خواستند از الگوهای پیشنهاد شده در کتاب الهام بگیرند و بهتر از آن چه در کتاب آمده است بسازند.
آزادی فکر راتقویت کردند و تقلید کورکورانه را مورد ملامت قرار دادند. قدم به قدم رو به جلو رفتند، مواد خام را از کشورهای عقب اُفتاده وارد کردند و به صورت فراورده های نو و مورد نیاز همان کشورها به قیمت های بسیار بالاتر به همان کشورها صادر کردند.
در مورد فراورده های علمی نیز به همین ترتیب عمل کردند. هم در اعماق دریا حرکت کردند و هم دل آسمان ها را گشودند. هم در پزشکی و درمان جسم انسان به طور شگفت آوری پیشرفت کردند و هم در روانشناسی و درمان بیماران روانی تلاش کردند.
ما به لحاظ داشتن برترین فرهنگ ها و نیاکان پاک که همواره در دو بعد علم و اخلاق پیشرو بوده اند می توانیم با بهره گیری از وسائل ارتباط جمعی که جهان امروز را نه به یک دهکده و به یک روستا، بلکه به یک اتاق تبدیل کرده در هر دو قلمرو به قله دانش و اخلاق دست یابیم. که صد البته لازمه آن تصحیح باور های غلطی است که مقلد وار به آن ها وابسته شده ایم. باید از زندان خرافات و باورهای نادرست که از پیشینیان کج اندیش به ما رسیده، خود را آزاد و رها سازیم و از اسارت فکرهای بسته و منجمد رها شویم تا بتوانیم بدان مقصد عالی قدم گذاریم.
به دانش آموزان و نوجوانان خود مأموریت و رسالت پیامبران الهی به ویژه پیامبر خاتم، که فقط در مقابل عظمت آفریدگار جهان، خدای یکتا سَرِ تعظیم فرود آوریم غیر او را نپرستیم و فقط بنده خاص او باشیم را آموزش دهیم و در عین حال چهره های تابناک علم و خرد از نیاکان خود را به ایشان معرفی کنیم که بدانند فرزندان شخصیت های برجسته با چهره های جهانی هستند مانند:
نوبخت اهوازی – ستاره شناس، ابن اثری- ستاره شناس، ابن بختیشوع- پزشگ و رئیس بیمارستان گندی شاپور، ابوسهل فضل و نوبخت اهوازی-مترجم و ستاره شناس، ابن طارق – ستاره شناس، فزازی- ستاره شناس، یوسف الناقل – پزشک و مترجم، ربان الطبری- ریاضی دان و ستاره شناس، حانی- ریاضی دان و ستاره شناس، فرخان طبری – ستاره شناس، ابن ماسویه- پزشگ برجسته گندی شاپور، یحیی ابی منصور – ستاره شناس، حنین ابن اسحاق – پزشگ معروف گندی شاپور، ابی یعقوب اسحاق- مترجم و نویسنده، ابوسعید الدریر- ستاره شناس، ابوالعنبس – ریاضی دان و ستاره شناس، محمد ابن موسی خوارزمی –ریاضی دان دان و….
دانش آموزان ایرانی باید بدانند فرزندان و نوادگان این پرچمداران علم و دانش و فضیلت و تقوی هستند و باید این مشعل پُر فروغ را در دست بگیرند و راه این بزرگان را ادامه دهند.

تمام حقوق این سایت برای © 2022 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی