معرفی کتاب ادب آموختگان

به نام خدا
مدیر کل محترم آموزش و پرورش استان اصفهان
با سلام و احترام
به اطلاع می رساند:
در ساعت ده صبح روز پنجشنبه ۱۸ آذر ماه ۱۴۰۰ در سالن اجتماعات دبیرستان ادب از کتاب ارزشمند ادب آموختگان رونمایی شد.
مراسم با حضور عده ای فرهنگیان برجسته با تلاوت آیاتی از کلام الله مجید آغاز شد.
ابتداء جناب آقای محمدکاظم ملکوتی مؤلف ارجمند کتاب ادب آموختگان، ضمن خیر مقدم، از چگونگی جمع آوری اطلاعات و محتوای کتاب که پدید آوردن آن نیازمند چند سال تحقیق و بررسی سوابق بیش از یک قرن خدمت این واحد آموزشی کم نظیر دارد، صحبت کرد.
جمع آوری اسناد و مدارک دبیرستان، تماس با بیش از یکصد و هشتاد، مدیر و معاون و دبیر و دانش آموخته دبیرستان و خانواده ایشان، تنظیم کتاب های درسی دوره های مختلف آموزشی و پیام های شخصیت های برجسته در ادوار مختلف، فلسفه و اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه شخصیت های ممتاز در سطح جهان، از مزایای این کتاب خواندنی و ماندگار برای علاقه مندان به تعلیم و تربیت است.
سپس جمعی از بزرگان جلسه، ضمن قدردانی از آقای زحمات طاقت فرسای مؤلف ارجمند از زوایای گوناگون به اهمیت چنین آثار مهمی اشاره کردند، که موجب سرافرازی آموزش و پرورش استان اصفهان خواهد بود.
*********
کتاب مذکور در صبح روز ۱۳ دی ماه توسط مؤلف محترم، در مرکز تحقیقات معلمان، به این جانب اهداء گردید که در دست مطالعه دارم.
این اثر که در هفت فصل در ۸۴۰ صفحه تنظیم شده، یکی از منابع مهم برای اهل تحقیق و پژوهش در زمینه های مسائل مختلف آموزش و پرورش خواهد بود.

**********
شایسته است مدیرکل ارجمند مقرر فرمایند همه واحدهای آموزشی سراسر استان این کتاب را به هر نحو ممکن تهیه نمایند تا در اختیار مدیران، معلمان و حتی دانش آموزان قرار گیرد، تا با مطالعه دقیق آن به آن درجه از یقین برسند که چگونه یک واحد آموزشی می تواند در جوامع مختلف اثر بخش باشد.
این کتاب سند افتخاری برای اداره کل آموزش و پرورش اصفهان است که می تواند برای مدیران، معاونان و معلمان استان های دیگر، آموزنده باشد.
********
در ابتدای این کتاب، پروفسور مرتضی هنری از تغییر دائمی در جهان هستی سخن می گوید و اشاره می کند که نتوانیم تغییر را مدیریت کنیم، تغییر بر ما مسلط خواهد شد. سپس اهداف مهم آموزش و پرورش – که از جمله آن هدف ها، پاسخگویی به نیازهای فردی و اجتماعی است- را ترسیم می کند.
به جز، تاریخچه دبیرستان ادب که بخش مهمی از مقدمه کتاب را تشکیل می دهد، مؤلف پُرتلاش هفت فصل کتاب را به اختصار معرفی می نماید.
اهمیت تعلیم و تربیت از دیدگاه های کارشناسان برجسته جهان، مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفته و بعد از آن چگونگی ایجاد مدارس نوین به ویژه تلاش های خستگی ناپذیر میرزا حسن رشدیه (۱۲۳۰ – ۱۳۲۳) را بررسی می کند و فداکاری های آن رجل نامدار را مورد ستایش قرار می دهد. رشدیه ۷۵ سال از عمر پُر خیر و برکت ۹۳ ساله خود را برای پی ریزی کاخ بلند آموزش و پرورش نوین با مجاهدت های شبانه روزی و مبارزه با جهل و خرافات و مرتجعین فاقد بینش متعالی، صرف می کند و این جمله بسیار ارزشمند از اوست که گفته است:
“مرا در آستانه مدرسه آن جا که دانش آموزان وارد محیط آموزشی می شوند دفن کنید”
که البته بسیاری از دانشوران همین عبارت را از او به عاریت گرفته و بدین ترتیب ارادت خود را نسبت به عظمت آموزش و پرورش ابراز کرده اند.
فصل اول
در فصل اول کتاب به کارکردهای آموزش و پرورش، مفهوم فرهنگ، اهمیت و حفظ و نگاهداشت میراث فرهنگی در نظام تعلیم و تربیت، اهمیت خاطره نویسی، نقش آموزش و پرورش در توسعه ملی و موقعیت دبیرستان ادب در یکصد سال گذشته پرداخته شده است.
مطالب آموزنده ای در اهمیت و ویژه گی های تعلیم و تربیت در ادوار مختلف از دیدگاه نظریه پردازان نامدار جهان مورد مطالعه قرار گرفته است، به تاریخچه آموزش و پرورش در اصفهان اشاره شد که هر معلم آگاهی باید اطلاعات کافی هم در زمینه اهداف آموزش و پرورش و هم درباره تاریخچه آموزش و پرورش بداند.
فصل دوم
در فصل دوم به معرفی شهدای دبیرستان ادب اختصاص دارد. که همواره پرچمداران عزّت و شرف ما بوده اند.
خواننده در اولین بخش کتاب با زندگی نامه شهدای این دبیرستان آشنا می شود که با درجه ممتازی از ایمان، خلوص، صداقت و پاکدامنی و در عنفوان جوانی، زمانی که هر جوانی در آرزوی کسب درجات علمی برای داشتن زندگی توأم با لذت و کامیابی از مواهب طبیعی زندگی است، جان برکف در راه عزّت و شرف میهن راهی جبهه جنگ شده، یا در پشت جبهه جان شیرین خود را که از هر سرمایه ای عزیز تر است، در راه به اهتزاز در آوردن پرچم آزادی، فدا کردند.
شهادت آنان می تواند برای همه ما سند معتبر و محکمی جهت انجام وظیفه خود در هر پست و مقامی که هستیم تا آخرین لحظات زندگی باشد.
یکی از این شهدایی که این جانب با شناختی که از زندگی خانوادگی او دارم حمید رضا ذکری، فرزند، شادروان اسدالله ذکری (تولد ۹/۱۰/ ۴۹- شهادت ۵/۱۰/۶۵ ) است.
وی که دانش آموز ممتاز دبیرستان ادب بود، پس از زنگ دبیرستان در بعد از ظهر پنجم دی ماه ۶۵ وقتی با دوچرخه به خانه واقع در سه پله، اول خیابان آتش (مقداد) می رسد، از او درخواست می شود، نسخه داروی نیازمندی را از داروخانه تهیه کند. این نوجوان معصوم ۱۶ ساله، بدون این که وارد خانه شود و کتاب و دفتر خود را در خانه بگذارد، با اخلاص تمام با دوچرخه، به دنبال تهیه دارو از این داروخانه به آن داروخانه سر می زند. همه داروخانه ها می گویند این دارو را نداریم یا مشابه آن را داریم، در پایان، به هنگام اذان مغرب وی موفق می شود داروی مورد نیاز پیره زن را از داروخانه احیاء واقع در فلکه چهارسوق شیرازی ها، اول خیابان کاشانی تهیه کند که در لحظه، همان محل به وسیله نیروهای عراقی بمباران می شود. پس از دو روز تنها از لاشه دوچرخه او، در می یابند که به شهادت رسیده است.
سایر شهیدان این دبیرستان از معلم و دانش آموز همراه با سایر شهیدان گواه صادقی رسالت خویش خواهند بود. ما نیز باید همواره با زنده نگهداشتن یاد و خاطره آن پیشگامان میدان جهاد، متوجه وظیفه و رسالت خویش باشیم.
فصل سوم
درفصل سوم هفده نفر از مدیران دبیرستان معرفی شده اند. که این جانب، از بین مدیران دبیرستان تنها به مقام ارجمند سه شخصیت برجسته اشاره می نمایم:
الف: منصور منصوری(۱۲۹۰ -۱۳۶۹)
منصور منصوری، اولین رئیس ایرانی این دبیرستان در سال ۱۳۱۹ شمسی، از جمله دانشوران ارزشمند کشور ماست. وی شاعر، نویسنده و مدیر با کفایتی بود که همراه مادرش شمس الحیاء منصوری در سال ۱۳۱۴ برای خدمت در آموزش و پرورش، به اصفهان اعزام می شود.
شمس الحیاء منصوری اولین رئیس دارالمعلمات اصفهان (تربیت معلم دختران) بود که پس از خدمات چشمگیر در دارالمعلمات، به ریاست بزرگترین دبیرستان دخترانه آن روز برگزیده می شود.
اما، منصور منصوری، در مقام مدیریت تربیت معلم پسران نیز پس خدمات برجسته خود ریاست دبیرستان ادب را به عهده می گیرد. زمانی که پهلوی دوم و همراهان در مهر ماه ۱۳۲۷ به اصفهان وارد شدند، منصور منصوری ، در کاخ چهلستون در صف استقبال کنندگان، ایستاده بود. وقتی شاه ، رو به روی او می رسد، اجازه می گیرد و شعر بلند ۲۸ بیتی خود را که سراپا انتقاد از وضع اصفهان بود، خطاب به وی با عنوان ای شهریار، قرائت می کند. در آن شعر ماندگار که هر بیت آن تذکر کوبنده ای است، می گوید:
ای شهریار، خیابان زیبا و آراسته چهارباغ اصفهان با طاق نصرت های متنوع و تزئین شده را دیدید لازم است به مخروبه ها، در محله های بیدآباد و شهشهان نیز سر بزنید. تنها به گفته های فراد چاپلوس و متملقی که اطراف شما را گرفته اند، اکتفاء و اعتماد نکنید، به میان مردان و زنان بینوای کوچه و بازار بروید، و با آن ها صحبت کنید تا به میزان جهل و نادانی و فقر و خرابی مردم پی ببرید.
عده ای از خون خلق خدا ثروت های بادآورده ای را گرد کرده اند. این گروه زر پرست، فقط به فکر شادکامی و خوشگذرانی هستند و نه عرق ملی و میهنی دارند و نه برای پیشرفت کشور تلاش می کند. در خالی که در کشورهای دیگر کاروان علم به سرعت در حرکت است ، اینان فقط در فکر زر اندوزی هستند. ای شهریار اگر در دبستان ها با دانش آموزان نحیف و رنجور رو به رو شوید دیده ات گریان و چشمانت خون فشان خواهد شد.
شاه پس از شنیدن این شعر بلند به او می گوید معایب را گفتی راه درمان و حل مشکلات را هم بگو. آقای منصوری پیشنهادهای خود را به طور مفصل برای دربار ارسال می کند.
پس از این دیدار منصور منصوری نه تنها مورد غضب قرار نگرفته، بلکه به سمت مدیر کل تربیت معلم ارتقاء می یابد.
از این مدیر باکفایت و مقتدر کتاب های :
معجون ( شامل مقالات متنوع)، این است زندگی، پند پدر و مجموعه شعر با عنوان گنج رنج است. به یادگار مانده است . وی، افزون بر خدمات فرهنگی گسترده، زمانی هم در مقام مدیر کل آموزش و پرورش استان فارس، درخدمت آموزش ورورش منطقه فارس بود.
ب: بدرالدین کتابی( ۱۲۹۱-۱۳۶۶)
بدرالدین کتابی در سال ۱۳۲۱ به مدیریت دبیرستان ادب برگزیده شد و به مدت پنج سال، موفق شد برترین شخصیت های علمی و فرهنگی را آموزش دهد و تربیت کند. وی در تربیت معلم اصفهان تدریس می کرد. در بخشی از کتاب مجموعه مقالات بدرالدین کتابی، از شاگردان وی آقایان: عبدالعلی برومند، دکتر سید محمد دامادی، دکتر رضا شعبانی، دکتر محمد شفیعی، منوچهر قدسی، دکتر محمد باقر کتابی مقالات مفصلی در خلق و خو و روش تدریس وی نوشته اند که بر هر دانشجوی تربیت معلم از دانشگاه فرهنگیان از نان شب واجب تر است این کتاب را در کنار دست خود داشته باشند و گاه گاهی مطالعه کنند، تا معنای واقعی معلم و از آن مهم تر روش زندگی و میزان تأثیر گذاری معلم در محیط اطراف و جامعه را فرا گیرند.
خسرو احتشامی، دکتر حمید ارباب، فضل الله اعتمادی، شیخ محمد باقر الفت، محمد حقوقی، محمد تقی جعفر زاده سامانی، دکتر محمد شفیعی، احمد طلائی، سید مجتبی کیوان، حمید مصدق، علی مظاهری، جعفر نوابخش اصفهانی و محمد مهریار در رثاء آن معلم عالیقدر، شخصیت وی را در اشعار نغز خود ستوده اند. علی مظاهری در سه بیت اول شعر کوتاه نه بیتی خود، این معلم وارسته را چنین توصیف می کند:
رفت آن که صدچمن لطف، صد گلستان صفا بود سرتا به پا محبت ، پا تا به سر وفا بود
فرزانه ای که جانش با راستی قرین شد آزاده ای که روحش، بیزار از ریا بود
هم حامی فضیلت هم دوست دار حکمت هم حافظ قداست هم مظهر حیا بود
منوچهر قدسی، استاد و مراد خود بدرالدین کتابی را تمجید می کند و در مقاله خود می نویسد:
وی در کنار سایر فعالیت های علمی و ادبی در دبیرستان، انجمن ادبی و نیکوکاری را تشکیل داده بود. دانش آموزان مؤدب که استعداد شاعری، سخنوری، خطاطی، نقاشی و علاقه مند به تأتر را جمع و تشویق می کرد تا ذوق و هنر خود را در جمع نشان دهند در همان حال، از تعدادی والدین که امکانات مادی داشتند، دعوت می کرد و به کمک و مشارکت و همکاری دانش آموزان عضو انجمن ادبی و نیکوکاری، شب ها به خانه فقرا، بینوایان، یتیمان ودر بیمارستان ها از بیماران غریب و بی پناه عیادت کنند و امکانات موجود از قبیل مواد غذائی و دارو و سایر نیازمندی ها را به طوری که تحقیر نشوند، در اختیار آنان قرار دهند و از آنان دلجوئی کنند.
از تألیفات بدرالدین کتابی: مجموعه مقالات( فلسفی، عرفانی و اخلاقی)، ترجمه سفرنامه پیر لوتی از فرانسه با عنوان ” به سوی اصفهان:، پیرامون سیره نبوی، ترجمه ” اخلاق” از فرانسه اثر دکتر پیر ژانه و حدود ۷۰ مقاله است که در نشریات و روزنامه ها و به ویژه در سالنامه های دبیرستان های ادب و سعدی به چاپ رسیده است.
ج: حسین عریضی (۱۲۸۵ – ۱۳۷۰)
حسین عریضی در طول مدیریت آقایان منصوری و کتابی به عنوان معاون و سپس به مدت ۱۶ سال مدیریت دبیرستان را به عهده داشت. وی در مجموع ۲۳ سال سابقه درخشان در تعلیم و تربیت دانش آموزان دبیرستان ادب دارد. در عین مهربانی از اقتدار و جذبه ویژه ای برخوردار بود. به دنبال کشف استعدادها بود. شاگردان وی طیف وسیعی از معلمان و استادان دانشگاه ها، نویسندگان، هنرمندان، پزشگان، مهندسان، کارشناسان، برنامه ریزان، روانشناسان، جامعه شناسان و بازرگانان درجه اول را تشکیل می دهند. اهل مطالعه و تحقیق بود و در میان دانش آموزان، خود دانش آموزی کوشا و عاشق مطالعه و پژوهش بود.
در ابتدای تأسیس دانشکده ادبیات اصفهان از او برای تدریس و اداره دانشکده دعوت شد. او توانست به خوبی نیاز علمی دانشجویان را در رشته های تاریخ سیاسی و ادبی ایران، متون فارسی، جامعه شناسی و تاریخ اصفهان را پاسخگو باشد.
برزبان های عربی و فرانسه تسلط داشت و داستان تهیه و تنظیم مقاله تحقیقی او در باره:
“حمله چنگیز به ایران و فتح بغداد به دست هلاکوخان دو واقعه جدا از هم نیست”، شنیدنی است.
سید حسن امین که در حال تهیه دائره المعارف شیعه به زبان های عربی و انگلیسی بود، میهمان دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان می شود. در گردهمائی های علمی و فرهنگی که در دانشگاه اصفهان برگزار می شد، از دانشوران درخواست می کند: برای رفع اتهامی که به شیعه و به ویژه مقام شامخ خواجه نصیرالدین طوسی می زنند و می گویند:
“هلاکوخان به راهنمائی خواجه، به بغداد حمله کرده”
شخصیتی آگاه به تاریخ مقاله تحقیقی با مستندات کافی طوری تهیه و تنظیم نماید، که جواب عالمانه، منصفانه و قانع کننده برای مدعیان تفرقه افکن بین کشورهای اسلامی باشد تا در در دائره المعارف شیعه چاپ شود.
حسین عریضی تنها شخصیتی بود که پس از چند ماه تلاش مقاله مورد قبول دائره المعارف شیعه با اسناد و مدارک دقیق و علمی را تهیه می کند، و تقدیم می نماید. این مقاله را می توانیددر صفحه ۱۳۱ جلد دوم کتاب آیین فرزانگی مطالعه فرمائید که البته از صفحه ۷۶ تا ۱۲۰ جلد پنجم نامه سخنوران سپاهان نقل شده است.
در کتاب ادب آموختگان، اسناد و مدارک معتبر و قدمت و سابقه درخشان آموزش و پرورش استان اصفهان، برای تمام فرهنگیان در سرا سر کشور و برای تمام دوره های آموزشی، بسیار ثأثیر گذار خواهد بود.
فصل چهارم
در فصل چهارم، بیش از هشتاد نفر از معلمان برجسته ضمن گزارش زندگی نامه آموزشی خود که بعضاٌ به اختصار و همراه با تواضع نگارش شده، به عوامل موفقیت خود اشاره کرده اند که می تواند برای خوانندگان بسیار آموزنده باشد. فرهنگیان و به ویژه معلمان جوان ما در تمام واحد های آموزشی و اداری می توانند راه های موفقیت، روش های تدریس و روش های برنامه ریزی و اداره محل کار خود بخصوص اداره کردن یک مدرسه از دوره ابتدائی تا دبیرستان دوهزار نفری را فرا گیرند.
خوانندگان این کتاب با شخصیت های متنوع وگوناگونی از نظر گفتار و کردار و میزان اثر بخشی و نفوذ در دانش آموزان آشنا می شوند و یاد می گیرند چگونه یک واحد بزرگ آموزشی، با این همه تنوع از دانش آموزان ۱۳-۱۲ ساله گرفته تا معلمان۵۰ -۴۰ ساله و با سابقه اداره می شود.
این گروه از معلمان در این واحد آموزشی و سایر مدارس، دانش آموزانی را تربیت کرده اند که در سال های بعد هریک به مقام علمی رفیعی ارتقاء یافته به طوری که در تمام زمینه های مورد نیاز جامعه در داخل و خارج کشور منشاء خدمات بزرگی بوده اند. آنان در مراکز بزرگ علمی، فنی، صنعتی، پژوهشی، خدمات ماندگار کرده اند.
این کتاب نشان می دهد بدون تردید مهم ترین و مؤثر ترین گروه اجتماعی در این دوره طولانی، در پیشبرد جامعه از نظر اخلاقی و علمی معلمان بوده اند.
فصل پنجم
در فصل پنجم این کتاب ارزشمند، با نوشته های ۸۰ نفر از دانش آموختگان این دبیرستان آشنا می شوید که توضیح می دهند: چگونه و با چه اشتیاقی معلمان: فداکار، دلسوز، پاکدامن، قانع، کوشای این دبیرستان، شیره جان را در کلام دلنشین و عصاره سرمایه های علمی و اخلاقی خود را با خلوص هر چه بیشتر در اختیار دانش آموزان قرار داده اند و استعداد آنان را شکفته و آنان را به کمالات بلند علمی رسانده اند.
در این بخش شخصیت های برجسته و سرافراز کشور، با زبان خود به شما می گویند که با چه پایه و مایه ای وارد دبیرستان ادب شده اند و با کوله باری از علم و دانش و اخلاق فارغ التحصیل شده و با ادامه تحصیل به درجات عالی در رشته های گوناگون، موفق شده و به خدمت در جامعه می پردازند. به خواننده نشان می دهند مایه و پایه آنچه در دوره های بعدی تحصیلات خود در دانشگاه ها آموخته اند، از دبیران دبیرستان ادب فرا گرفته اند.
این گروه کوچک ۸۰ نفره نمونه ای از هزاران دانش آموخته دبیرستان ادب بوده اند که نهایت سپاسگزاری و احترام را نسبت مدیران و معلمان خود ابراز داشته اند و با خضوع تمام ارادت خود را به معلمان و مدیران دبیرستان ابراز می دارند.
جالب است بدانید که گروهی از دانش آموختگان این دبیرستان که در رشته های: علوم طبیعی، علوم ادبی، علوم تربیتی، پزشگی، جامعه شناسی، مهندسی، تربیت بدنی و تجارت و کسب وکار در جامعه خدمت می کنند، تعدادی شاعر، نویسنده، هنرمند، موسیقی دان، در صفحات: ۴۲۱-۴۴۳ – ۴۵۴ – ۵۱۵- ۵۱۸-۵۲۲- ۵۲۴- ۵۳۳ – ۵۳۷ – ۵۴۷- ۵۵۰- ۵۵۳- ۵۶۰- ۵۶۸ و ۵۷۲ از این کتاب ۸۳۰ صفحه ای، توصیه های آموزشی، تربیتی و پزشگی در رشته تخصصی خود را در اختیار خوانندگان این کتاب سودمند قرار داده اند.
عده ای از دانش آموختگان به خوبی و به درستی و با دقت کارنامه معلمان، مدیران و معاونان دبیرستان را گزارش کرده اند، که بر این اساس خواننده این کتاب در می یابد که دانش آموزان با همان دید و بینش صادقانه نقادان و ارزشیابان دقیق و زیرکی برای شناخت رفتار و درجه علمی خواهند بود. دانش آموزان به خوبی می توانند میزان صداقت، پاکدامنی، نظم وانضباط، توانائی علمی، نحوه بیان، برخورد دوستانه دلسوزی صادقانه معلمان خود را بازتاب دهند. تعدادی از دانش آموختگان به عالی ترین شکل ممکن از معلمان خود تقدیر و تکریم کرده اند که البته نشان از فهم ودرک و میزان حق شناسی و شخصیت ممتاز خود دانش آموختگان است.
فصل ششم
فصل ششم به شعرای دبیرستان اختصاص دارد از جمله:
محمد علی اسلامی، جلال برجیس، سید رضا بهشتی نژاد، محمد حقوقی، محمد فشارکی، حمید مصدق،جعفر نوابخش و فریدون وحیدا، از شعرایی هستند که گزیده اشعارشان در این فصل آمده است. این معلمان فرهیخته و صاحب ذوق، علاوه بر تبحر در دانش تخصصی زبان گویائی در شعر و ادب نیز دارند.
در این بخش مطالب ارزشمند و حکمت آمیز را در زبان شعر مطالعه می کنیم. به یاد داشته باشیم که شعرای نامدار این بخش، علاوه بر فضل و دانش از اخلاق نیکو و خلق و خوی ممتازی برخوردار بوده اند. برای مثال جلال برجیس معلم و شاعر نام آوری است که با تأسیس آموزشگاه شبانه فروغ، از تمام کارگران کارخانه ها، نیروهای انتظامی، کارگران مشاغل آزاد و همه کسانی که به دلیلی نتوانسته بودند تحصیلات رسمی در دوره های ابتدائی و متوسطه را طی کنند، با خوشروئی و استقبال توأم با فروتنی دعوت کرد تا در آموزشگاه فروغ ثبت نام کنند. وی با مهارتی که در روش های تدریس داشت، اشتیاق آنان را برانگیخت تا در کوتاه ترین زمان و با دریافت حداقل هزینه تحصیلی و کاهی رایگان، مدارک تحصیلی رسمی خود را دریافت کنند. شاید باور نداشته باشید که او درتدریس تمام رشته های درسی، آن چنان تسلط داشت که ریاضی و علوم و ادبیات فارسی و عربی و انگلیسی را هم به گونه ای درس می داد که همه به خوبی می فهمیدند و لذت می بردند.
دانش آموزان شبانه را که پس از کار روزانه وارد آموزشگاه می شدند، امیدوار می ساخت و به آنان خاطر نشان می کرد که دارای استعداد سرشاری برای فراگیری مطالب درسی دارند و به خوبی می توانند گوی سبقت را از سایرین بربایند.
این تشویق های پی درپی زمینه یادگیری هرچه بیشتر، پیشرفت سریع را برای دانش آموزان شبانه فراهم می ساخت.
بسیاری از دانش آموزان آن زمان که در آموزشگاه فروغ تحصیل می کردند، این روزها دوران کهولت خود را می گذرانند، همواره خاطرات خوشی از آن مرد بزرگ دارند و هیچ گاه اقدام بزرگ و مهربانی های او را فراموش نمی کنند زیرا با خلقیات آن انسان شریف زندگی کرده اند و آن فضیلت ها را به فرزندان خود منتقل کرده اند. لذا برجیس همواره زنده و ما با او زندگی می کنیم.
فصل هفتم
از خاطره انگیز ترین بخش های این کتاب، فصل هفتم کتاب است. دبیرستان ادب را به روایت تصویر نشان می دهد.این بخش عکس های قدیمی کالج ادب از سال ۱۳۰۰ به بعد، تصاویر دانش آموزان و معلمان در میدان ورزش و محوطه کالج، پیشاهنگان، ورزشکاران، دانش آموزان در کلاس درس ، نامه هایی با خط بسیار زیبا و چشم نواز، آئین نامه ها، تعهد نامه اخلاقی و انضباطی دانش آموزان با تأیید والدین، کارت عضویت در پیش آهنگی، ابلاغ رؤسای دبیرستان، اسناد قدیمی شامل: کارنامه ها، تصدیق نامه ها، گواهی نامه ها، دفتر حضور و غیاب دانش آموزان، نامه های والدین به کالج و پاسخ به نامه ها، همه دیدنی و تحسین برانگیز است.
*******

روی جلد و صفحه اول تمامی کتاب های درسی وکلیه نامه های اداره فرهنگ (آموزش و پرورش) نامه ها در زمان پهلوی اول و دوم شعار ” توانا بود هر که دانا بود” از شعر بسیار معنی دار فردوسی:
توانا بود هر که دانا بود ز دانش دل پیر برنا بود
زینت می یافت.
********
در آغاز کتاب جبر سال دوم دبیرستان ها در سال ۱۳۲۰ در زمان وزارت اسماعیل مرآت آمده است:
در این عصر خسته که اراده خسروانه شاهنشاه دانش پرور اعلیحضرت رضا شاه پهلوی و توجهات حکیمانه ولاحضرت همایون ولایتعهد به توسعه و ترقی علوم و فنون و رفع هرگونه نقص و اختلاف در شؤن اجتماعی کشور معطوف است، وزارت فرهنگ لازم دانست که برنامه آموزشگاه ها را با این منظور عالی کاملاً موافق نماید و نخست به اصلاح برنامه تحصیلات متوسطه پرداخت و چون اجراء برنامه بی اصلاح کتب درسی سودمند نبود. در تاریخ ۲۷ مهر ۱۳۱۷ تصویب نامه از هیأت وزیران گذرانید که نگارش کتب دبیرستانی را بر نسق واحد و داشتن شرایط لازم ایجاب می کرد. به موجب آن هیأتی از استادان و دانشیاران و دبیران که پیشینه تألیف وتدریس داشتند به نام کمسیون تهیه و چاپ کتب برگزیده شد، تا برای انجام این امر مقرراتی وضع کنند که همه کتب دبیرستانی بر طبق یک اسلوب مطلوب و موافق به اصول آموزش و پرورش نگارش یافته علاوه بر مواد علمی و ادبی مؤید خصال ملی و ملکات راسخه باشدکه از عهد باستان سرشته نهاد ایرانیان بوده: مانند میهن پرستی و شاه دوستی و راست گفتاری و درست کرداری و دیگر صفات و اخلاق نیکو که منظور اصلی از هرتعلیم و تربیت می باشد.
سپس به پیشنهاد این کمسیون تألیف درسی هر یک از مواد برنامه به چند تن از کسانی که آزموده و شایستگی داشتند ارجاع شد.
اینک کتاب جبر برای سال دوم دبیرستان که تألیف آن به: آقای محمد وحید، آقای تقی فاطمی (استاد دانشگاه) و آقای محسن هنر بخش(دبیر) واگذار شده بود از طرف وزارت فرهنگ منتشر می شود که در همه دبیرستان های دختران و پسران کشور منحصراً تدریس شود.
وزیر فرهنگ – اسماعیل مرآت
********
در سال ۱۳۳۵ برای کلاس های اکابر کتاب هائی منتشر شد که هیأت مؤلفین: خانم دکتر شمس الملوک مصاحب، آقای عباس یمینی شریف، آقای دکتر منوچهر وارسته، آقای احمد علی بیگلری، آقای اکبر شاکرین و آقای مهدی ملک افضلی، تنظیم کردند و به مناسبت هفته نهضت مبارزه با بیسوادی، پیام نخست وزیر آقای دکتر علی امینی و وزیر فرهنگ ، محمد درخشش همراه آن بود.
*********
پیام دکتر علی امینی نخست وزیر:
هموطنان عزیز:
گذشته کشور ما مشحون از مفاخر ادبی و فرهنگی است. اگر از دوران خیلی دور هم صحبت نکنیم و همین دوره اسلامی را در نظر بگیریم می بینیم که آن چه به نام تمدن اسلامی در تاریخ فرهنگ بشری ضبط شده است اعظمش نتیجه نبوغ و عظمت فکری ایرانیان هوشمند و دانشور بوده است و کسانی مانند محمد زکریای رازی و ابو علی سینا و ابوریحان بیرونی و صدها نفر امثال آنان بوده اند که در زمینه های مختلف به ایجاد آثار اعجاب آور و ارزنده ای دست زدند و آثاری از خود باقی گذارده اند که پس از گذشت قرن ها هنوز مورد توجه محافل علمی جهان قرار دارد.
مع الاسف این شعله پر فروغ و علم وادب و فرهنگ بر اثر خوادث پی در پی و سهمگین رو به خاموشی رفت و سطح علم ودانش رو به پستی نهاد و ما از کاروان علم که در کشورهای دیگر به سرعت محیرالعقول پیش می رفت به دور افتادیم. امروز ملت ما برای رهائی گروه عظیمی از هموطنان خویش از ورطه جهل و بیسوادی باید مانند نیاکان خود به جنبش بزرگی همت گمارد و با تمام قوا در راه این جنبش مقدس نبوغ و شایستگی غریزی خویش را نشان دهد. این جنبش عبارت از جهاد عظیم ملت ما در امر حیاتی مبارزه با بیسوادی است که به فرمان اعیحضرت همایون شاهنشاهی از چند سال پیش شروع شده و بایستی با نهایت جدیت دنبال گردد.
بدون تردید تا چنین جهاد بزرگی به وجود نیاید و همه افراد ملت از زن و مرد و خرد و بزرگ و توانگر و فقیر در آن صمیمانه شرکت نجویند، هیچ یک از طرح ها و نقشه های مترقی سیاسی و اجتماعی و اقتصادی کشور ما جامه عمل نخواهد پوشید و همه مجاهدات ما در راه رسیدن به مدارج عالی کمال و پیشرفت نقش بر آب خواهد بود.
ملت ارجمند ایران:
برای رسیده به یک دموکراسی سالم و ایجاد جامعه ای که از هر حیث خوشبخت و سعادتمند باشد قبل از هر چیز نیازمند آن است که خود و جامعه اش را به طور کامل بشناسد و بعد در راه تحقق آرمان های ملی گام بردارد و این شناسائی در صورتی امکان پذیر و مفید فایده است که همه مردم ما از نعمت دانش و بینش برخوردار باشند و وظائف و مسئولیت هائی را در برابر هموطنان و جامعه خود دارند به خوبی درک نمایند. وقتی چنین جامعه ای به وجود آمد همه دشواری های ما به آسانی حل خواهد شود و و برنامه ها و طرح های اجتماعی و اقتصادی به سرعت و به درستی به مرحله اجراء در خواهد آمد.
برای رسیدن به این مرحله نیازمند عوامل انسانی تحصیل کرده با سواد و روشن بین هستیم و مبارزه با بیسوادی اولین قدم و مهم ترین اقدام است که در این زمینه باید انجام گیرد.
برای تعمیم بهداشت صحیح و مبارزه با بیماری و اجرای طرح های بسط و گسترش کشاورزی و آباد کردن سرزمین های پهناور و بایر در سراسر کشور و توسعه بخشیدن به صنایع و تکنیک دوران معاصر به کشاورز و کارگر فنی و با سواد نیازمندیم که بتواند وظائف فنی خویش را انجام دهد و چرخ های اقتصادی و اجتماعی کشور را مانند همه ملت های زنده با بصیرت و آگاهی به کار اندازد و به همین سبب در سرلوحه برنامه های دولت پیشرفت دادن سریع فرهنگ و به ویژه با سواد کردن مردم از طریق مبارزه با بیسوادی قرار دارد.
تردیدی نیست که اجرای هر طرح اصلاحی به زمینه مساعد و شرایط لازم نیازمند است. چنانچه موضوع تعلیمات اجباری و همگانی با این گه از آغاز مشروطیت سر فصل همه اصلاحات به شمار می رفت و مطبوعات و احزاب در این باره به به مبارزه های دامنه دار پرداختند و حتی قانونی هم در این باره وضع شد اما تا کنون آن طور که بایدجامه عمل نپوشیده و آرزوی وطن پرستان را برنیاورده است زیرا در گذشته فرهنگ عمومی کشور به آن مرحله از توسعه نرسیده بود که احتیاجات اجرای چنین نقشه ای را از لحاظ آموزگار تأمین کند و به همین جهت افراد روشنفکر و کسانی که به تربیت فرزندان خود علاقه مند باشند انگشت شمار بودند و در نتیجه مردم هم برای چنین جهادی آمادگی نداشتند اما در شرایط فعلی که همه طبقات به گسترش فرهنگ دلبستگی خاصی نشان می دهند و هزاران حوان دیپلمه و لیسانسیه و دکترا داریم که از آموزشگاه ها و دانشگاه های ایران و دانشگاه های کشورهای دیگر فارغ التحصیل شده اند و رشد فکری ملت ما از همه جهات نسبت به گذشته بی اندازه تفاوت یافته است جنبش و قیام ملت ما به منظور تسریع در مبارزه با بی سوادی و جهاد مقدس آنان در در این امر بی تردید امکان پذیر و منطقی به نظر می رسد و بی شک فرصت مناسبی به دست آمده است که کلیه طبقات در نجات این گروه محروم همت گمارند و در اجرای امریه اعیحضرت همایون شاهنشاه که از سال ۱۳۳۴ در ریشه کن کردن بیسوادی صادر گردید با تشکیل انجمن های مخصوص با هدایت وزارت فرهنگ اگثریت مردم این کشور را از بندهای عقب ماندگی و بیسوادی آزاد کنند و زمینه را برای بسط دموکراسی حقیقی و اجرای کلیه طرح های مترقی دولت آماده سازند.
یقین دارم هموطنان عزیز در این هدف مقدس ملی به دعوت دولت خدمتگزار خود پاسخ مثبت خواهند داد و این جهاد بزرگ را با ایمان کامل آغاز و دنبال خواهند کرد.
*********

پیام جناب آقای محمد درخشش وزیر فرهنگ در سال ۱۳۳۵
هموطنان عزیز برادران و خواهران
با ایمان راسخ به پیروزی و کامیابی پیکار عظیم با جهل و بی سوادی و بی خبری را آغاز می کنیم.
سعادت فرد فرد شما و آزادگی و پیروزمندی و استقلال ملت با نتیجه این پیکار عظیم بستگی دارد. من و شما عضو ملتی هستیم که در روزگاران پیشین در پرتو دانش و بینش و فرهنگ خود یکی از مقتدر ترین و سعادتمند ترین ملت های جهان کهن بود.
در قرن های اخیر آن روز که ملت های جدید به نیروی دانش و فرهنگ در مسیر ترقیات شگرف افتادند، ملت ما از این کاروان باز پس ماند و خواری و زبونی همه نتیجه بیسوادی و و بی خبری بود.
امروز در جهانی زندگی می کنیم که فهم و دانش عمومی پشتوانه استقلال و بقا و حیات ملت هاست و وظیفه ماست که با برکندن ریشه بیسوادی و بالا بردن سطح فهم و بینش عمومی ارکان ملت خود را استوار تر گردانیم.
هموطنان:
بلای بزرگ جهل و بیسوادی جامعه را تهدید می کند.در کشوری که هشتاد وپنج در صد مردم آن از نعمت خواندن و نوشتن محروم و از ابتدائی ترین حقوق انسانی خود بی خبرند دموکراسی و عدالت خواب و خیالی بیش نیست.اگر بعد از پنجاه سال مشروطیت هنوز مردم را به پای صندوق می کشانند اگر فقر و تنگدستی و بیماری بلای جان اکثریت مردم این مملکت است همه ناشی از جهل و بیسوادی است. اگر سیاست های بداندیش کشور ما را لقمه چرب و نرمی می پندارند و چشم طمع به سرزمین سرسبز و پر اهمیت ما دوخته اند تنها امیدواریشان به بی سوادی و بی خبری اکثریت ملت ماست. مطالعه تاریخ ملت ها نشان می دهدکه همواره ملت های نادان و بی خبر، اسیر سرپنجه انواع استعمار بوده اند و به تدریج که از سرچشمه دانش سیراب گردیده اند، یوغ استعمار را از گردن خود برانداخته و استقلال ملی خویش را به چنگ آورده اند. از این جاست که امروز در سراسر جهان از قلب جنگل های آفریقا تا دامنه های هیمالیا ملت های تشنه آزادی با اهریمن جهل و بیسوادی در نبرد و ستیزند. بلای جهل و بیسوادی بلایی نیست که آتش آن تنها دامن گیر مردم بیسواد باشد. در محیطی که اکثریت مردم آن دچار جهل و بی خبری باشند، اقلیت با سواد و تحصیلکرده نیز رنج می برند. چگونه ممکن است یک فرد تحصیل کرده این همه فقر و بیماری و نامرادی هموطنان بیسواد خود را به چشم ببیند و و باز هم خود را نیکبخت و کامروا بداند؟
گوشه نشینی – برادران و خواهران- ما از کاروان فرهنگ جهان عقب مانده ایم اما نباید به بهانه عقب ماندن و دیر رسیدن، عقب ماندگی خود را صد چندان کنیم. وجود مللی مانند آلمان پس از جنگ در مغرب زمین و ژاپن در مشرق زمین سرمشقی آموزنده است تا بدانیم که در سایه پشتکار می توان از هیچ، همه چیز به وجود آورد و خود را با ملل بزرگ جهان هماهنگ و همطراز ساخت ما با آن گذشته پرافتخار درخشان چرا در این کارزار مرگ و زندگی سستی ورزیم دانش دوستی و فضیلت طلبی از سنن دیرینه ملت جاویدان ماست.دین مقدس ما نیز طلب علم را بر هر مرد و زن مسلمان فریضه قرار داده و تحصیل دانش از گهواره تا گور را توصیه کرده است.
در این چند روزی که این پیکار ملی با شور و هیجان با شکوه رونقی تازه یافته است هر طبقه از ملت ما در هر کار و هر لباسی که هستند داوطلبانه سهم خود را ادا می کنند.
روحانیون گرامی، دانشمندان عالیقدر، روزنامه نگاران حق پرست، معلمان شریف و فداکار، بازرگانان و پیشه وران متدین و با ایمان ، مالکان روشن بین خیر خواه و دانشجویان و دانش آموزان پاکدل وطن پرست شب و روز همه باهم در کار و کوشش اند.
این جهاد مقدس برای ملت ما پیکار مرگ و زندگی است . نبردی است که به یاری خداوند متعال در پایان آن از تاریکی و بی دانشی و نا کامی و نامرادی و بیماری و زبونی اثری در این سرزمین نخواهد ماند. و آزادگی و سرافرازی و بلند نامی و آسودگی نصیب ملت ما خواهد بود.
هموطنان گرامی:
در یک چنین جهاد عظیم ملی گوشه نشستن و تماشاکردن، دور از مردانگی است.دین و آیین و شرف و وجدان به شما فرمان می دهدکه مردانه و مصمم وارد میدان شوید و در این رستاخیز ملت خویش شرکت جوئید.
آزاد مردان ایران برخیزید و به نیروی شور و شوق و امید و ایمان پیش برویدهموطنان بیسواد خود را تنها مگذارید. با دل و جان به یاری آنان بشتابید. سنگرهای جهل و نادانی را در هم بشکنید اسیران جهل و بی خبری را از چنین زندان وحشتناک برهانید. زنجیرهای بیسوادی و نادانی و نافهمی را بکسلید. دری از فهم و دانش به روی طبفات بی سواد بگشائید، تا درهای زندان ها بسته شود. همه جا در شهر ها و روستاها، در مزاع و کارخانه ها به سراغ دشمن بروید. دشمن را تا نابودی نهایی در هم بگوبید. و پهنه وطن را از وجود منفور و ناخجسته او پاک سازید. برسد روزی که از در مرز و بوم از تاریکی و خاموشی و بیسوادی نشانی نماند و نور دانش و فضیلت و تقوا وترقی در همه جا پرتو افشان شود.
در یک چنین پیکار عظیم ملی پیروزی جز با هماهنگی و همکاری مدام همه ملت امکان پذیر نیست. همه افراد ملت شریف ایران بایددست به دست هم بدهند و نیروهای خود را کنار هم بگذارند و نیروی عظیمی به وجود آورند که ضامن پیروزی نهائی باشد. همه معلمان فداکار کشور در این نبرد مقدس تا سرحد پیروزی در اختیار ملت هستند مبارزه با بیسوادی از آرزوهای دیرینه اعیحضرت همایونی است.که از آغاز سلطنت خویش به آن توجه داشته و از جند سال پیش دستور آن را صادر فرمودند و امروز دولت جناب آقای دکتر امینی به پیروی از منویات شاهانه همه امکانات را برای پیروزی در این پیکار مقدس در اختیار ملت ایران می گذارد شما هم از هر طبقه که هستید و هر موقعیتی دارید می توانید با کوشش خود پیروزی را نزدیک تر و آسان تر گردانید.
شما می توانید با کمک های مادی و معنوی با وقت خود، با سرمایه خود، و یا با سرمایه سواد خود، در این جهاد ملی شرکت کنید. هرجا بیسوادی را دیدید او را به کلاس درس راهنمایی کنید. اگر فرصت فراغتی دارید ، وقت خود را در اختیار کلاس های درس بگذارید. در خانه وظیفه دارید، کلفت و نوکر شخصاً یا به وسیله فرزندان خود باسواد کنید. اگر نمی توانید لااقل به آن ها اجازه دهید در کلاس های درس شرکت کنند
از صاحبان کارخانه ها انتظار داریم در کارخانه ها کلاس درس تشکیل دهند و ساعاتی از روز را به تعلیم کارگران اختصاص دهند.ما حاضریم در صورت لزوم معلمان این گونه کلاس ها را تأمین کنیم.پیشه وران باید شاگردان خود را برای حضور در مدرسه آزاد بگذارند.مالکین روشن بین وطن پرست می توانند با ساختن مدرسه و تشویق روستائیان به کسب سواد دین خود را به وطن ادا کنند. هرکس به قدر استطاعت خود در این جهاد سهمی خواهد داشت کمک شما هرچه باشد از یک مداد و یک دفترچه گرفته تا ساختمان مجهز یک مدرسه در وصول به هدف مؤثر خواهد بود.
این جهاد ملی راهی است که ما را به سوی سعادت ملی می رساند و درهای پیشرفت را به روی ملت ما می گشاید.
ما می خواهیم با برکندن ریشه جهل ملتی به وجود آوریم که قدر آزادگی و استقلال را بداند و در برابر گزند حوادث پایداری ورزد و جاودان زنده بماند.
ما می خواهیم ملتی باشیم که بازوان توانا را با نیروی دانش و صنعت قدرت بخشدو نیازمند نباشد که دست دریوزگی به سوی دیگران دراز کند.
*******
در سال ۱۳۳۹ در پشت جلد کتاب ها نوشته بود:
این کتاب از طرف سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی طبع و در اختیار وزارت فرهنگ قرار گرفت تا در میان کلیه دانش آموزان سراسر کشور به رایگان توزیع شود. خرید و فروش آن اکیداً ممنوع است.
********

یام دکتر محمود مهران وزیر فرهنگ در سال ۱۳۳۹ در آغاز کتاب درسی حساب اول
یکی از مهم ترین مواد درسی ریاضیات است.حساب کردن و اندازه دانستن و با حل مسائل و اثبات قضایا سر وکار داشتن نه تنها از ضروریات زندگانی جوانان است، بلکه آنان را با منطق قوی در محاورات روزمره و پایه های تمدن امروزی که ریاضی از ارکان آن به شمار است آشنا می سازد می رود.
متأسفانه تا کنون بواسطه نبودن کتابی اصولی و مفید و نداشتن روشی سهل در تدریس، اغلب دانش آموزان با وجود قریحه ذاتی و استعداد کافی، بدین علم رغبتی نشان نمی دادند.
به پیروی از منویات مبارک اعلیحضرت محمد رضا شاه پهلوی که با عنایات خاصّه خویش که فرهنگ کشور را پیوسته به جانب کمال رهبری می فرمایند، وزارت فرهنگ در سنوات اخیر در صدد رفع این نقیصه و در اندیشه کتبی سودمند بوده و اکنون خرسند است چهار جلد کتاب حساب برای اول تا چهام دوره ابتدایی را که با اشتراک مساعی متخصصین هیأت عملیات اقتصاد آمریکا در ایران و به خرج صندوق مشترک توسط آقایان: پروفسور تقی فاطمی استاد دانشکده علوم و محسن هنر بخش دبیر دبیرستان های تهران آماده و به وسیله آموزگاران برجسته آزمایش و بررسی گشته و نتایجی رضایت بخش ببار آورده از طرف سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی که به نیابت ریاست والا حضرت شاهدخت اشرف پهلوی مباهی و در پرتو عنایت معظم لها پیوسته در انجام امور خیر پیشقدم است به طرز رایگان در اختیار فرزندان ایران می گذارد و اطمینان دارد آموزگاران و دانش آموزان از داشتن چنین کتبی سودمند که با امثله و اشکال مناسب تؤام و مخصوصاً کتب اول و دوم در عین کتاب درس بودن کتابچه تمرین و دفتر کار است، همواره شکر گزار و در آموختن حساب و خدمت به کشور و شاهنشاه از صمیم قلب کوشا خواهند بود.
وزیر فرهنگ – محمود مهران
********
مقدمه مؤلفان کتاب حساب:
همکاران ارجمند
اگر از عدم پیشرفت شاگردان خود در ریاضیات نا راضی هستیم نباید آن را حمل بر بی استعدادیآنان نمود بلکه این نقص متأسفانه عموماً در روش تدریس است چه:
اولاً عموماً در تدریس ملاحظه حال اطفال متوسط الاستعداد را که قریب نود در صد دانش آموزان را تشکیل می دهند، نمی کنیم و در کلاس درس فقط اطفال نسبتاً قوی را که در اقلیت هستند مورد توجه قرار می دهیم.
ثانیاً، شاید طبق عادت، عموماً عملا در تدریس روش های کهنه و قدیمی را به کار می بریم. مثلاً به جای آن که طفل دبستانی معنای عدد و جهار عمل اصلی را از روی محسوسات و با اشیائی که در دسترس او قرار دارد، بفهمد، او را از روز اول با اعداد مطلق و تعاریف خشک و مسائل فرعی غیر عملی مشغول می سازیم و غالباً اطفالی که هنوز معنای اعداد یک رقمی را نفهمیده اند مجبور به نوشتن و محاسبه اعداد بزرگ تر از ۱۰۰۰ و حتی میلیون می کنیم. واضح است که با این روش اطفال نسبت به فراگرفتن حساب بی میل می شوند و پیش خود خیال می کنند که استعداد فهم مطالب ریاضی را ندارند .
این کتاب که مطالبش از تازه ترین کتاب های خارجی اقتباس گردیده و با برنامه و محیط تطبیق داده شده است، در نیمه اول آن برای فهم و درک معنای عدد فقط از اشیاء استفاده می شود و بعد به تدریج که اطفال در نوشتن و خواندن پیش می روند اسامی اشیاء و عبارات ساده قابل فهم آنان باشد به کار می رود. هر صفحه این کتاب یک درس است و مطالبی که در ذیل هر صفحه نوشته شده راجع به طرز تدریس آن صفحه و مربوط به آموزگار است.
روشی که در این کتاب به کار رفته است روشی است که امروز در اغلب ممالک مترقی برای تدریس حساب به کار می برند. در این روش سعی می شود که اطفال به وسیله محسوسات مطالب و نتایج منظور را درک کنند.
متمنی هستیم که در تدریس این کتاب نکات ذیل را مورد توجه قرار دهید:
۱ – چنانچه اشاره شد، عموماً هر صفحه از این کتاب یک درس محسوب می شود. لذا قبل از مراجعه به هر صفحه باید در موضوع آن صفحه تمرین های بسیار به وسیله اشیائی که در دسترس اطفال می باشد انجام داد. بعد طبق دستورهایی که ذیل هر صفحه نوشته شده است اطفال را به کارهایی که باید بکنند راهنمایی نمود.
۲ – در تدریس باید کمال بردباری را به کار ببرید و تصور نفرمائید که جون مطالب بعضی از صفحات به نظر ساده می رسد، می توان از تدریس آن ها خود داری کرد. بنابراین در هر جلسه باید فقط به تدریس یک صفحه، با حفظ ترتیب اکتفاء نمود.
۳ – تدریس این کتاب را طوری تنظیم فرمائید که نا اوائل بهمن ماه فقط تا صفحه (۴۰ ) تمرین شده باشد و برای آن که اطفال بتوانند بعضی کلمات و اسامی ساده را ، همچنان که از آن ها خواسته می شود، بخوانند و بنویسند. صفحات بعد از(۴۰) را پس از این تاریخ تمرین نمائید.
۴ – غالباً اطفال در سر کلاس، خود به خود، به طرح شکل هائی می پردازند و بدین سبب مورد مؤاخذه قرار می گیرند در صورتی که این عمل در سرشت اطفال است. باید به وسیله این طرح ها هم رفع خستگی اطفال گردد و هم استفاده هائی در شمار و جمع وغیره از آن به عمل آید. برای این منظور توصیه نمائید که هر طفل لااقل یک مداد قرمز و یکی آبی ( یا یک مداد دو رنگ) همراه داشته باشد.
همچنانکه در برنامه قید شده است باید تمرین های حساب در کلاس و تحت مراقبت آموزگاران انجام گیرد و چنانچه خوب عمل شود همین اندازه کافی خواهد بود و احتیاج به تکالیف شبانه نیست.
روشی که در این کتاب به کار رفته مبنی بر همین اصل است.
تقی فاطمی – محسن هنر بخش
*********

دکتر پرویز خانلری وزیر فرهنگ در سال ۱۳۴۲ در ابتدای کتاب های درسی نوشت:
در بیست سال اخیر وزارت فرهنگ تألیف کتاب های درسی را آزاد اعلام کرد، به امید آنکه با ایجاد رقابت سالم روز به روز کتاب های مطلوب تری فراهم آید.
متأسفانه، نتیجه مطلوب از این تصمیم حاصل نگردید و نواقصی درمحتویات بعضی کتاب ها و نتوع بیش از حدلزوم و گرانی بها و بی نظمی در چاپ و توزیع موجبات سرگردانی دانش آموزان و عدم رضایت عمومی را فراهم آورد.
اقداماتی که وزارت فرهنگ با نظارت در محتویات کتاب ها وسیله کمسیون های مخصوص و همچنین در تثبیت قیمت آنها معمول می داشت، با این که در کاهش نواقص و معایب تأثیر داشت گره از کار نگشود.
راه چاره در این دیده شدکه وزارت فرهنگ تألیف و نشر کتاب ها را خود در اختیار گیرد و به موجب تصویب نامه مورخ ۱۸/۱۲/۱۳۴۱ دولت انجام این وظیفه را به عهده وزارت فرهنگ نهاده آمد. چون تألیف ۱۲۰ جلد کتاب های مورد نیاز رشته های مختلف دبیرستانی وقت و فرصت کافی لازم داشت، مصلحت در آن دیده شد که برای تدریس هر ماده یک جلد از میان کتاب هایی که قبلاً تألیف شده و تا کنون تدریس می شد انتخاب گردد.
در اجرای ماده ۴ تصویب نامه مذکور و تصویب نامه قانونی مورخ ۱۸/۳/۱۳۴۲کمسیون هائی از طرف شورای عالی فرهنگ مأموریت یافتند و همه کتاب های موجود را بررسی کردند و از آن میان کتاب هایی را برگزیدند که موقتاً تا آماده شدن کتاب های جدید در دبیرستان های سراسر کشور تدریس گردد.
این کتاب ها به سرمایه شرکت سهامی کتاب های درسی ایران که طبق تصویب نامه دولت و برای این منظور تأسیس گردیده و با نظارت وزارت فرهنگ انتشار می یابد و امید وار است این اقدام مقدماتی در سال جاری تا حدی از عدم رضایت همگان بکاهد.
اطمینان حاصل است که در یکی دو سال آینده در اجرای منویات شاهنشاه دانا دل فرهنگ پرور مشکل کتاب به طور قطعی حل خواهد شد و با مقدماتی که برای تهیه کتاب های جدید بر مبنای تازه ترین پیشرفت های علمی و اصول تربیتی و مقتضیات کشور فراهم گردیده است کتاب هایی در دسترس فرزندان کشور گذاشته خواهد شدکه جوابگوی نیازمندی زندگانی امروز و شایسته فرهنگ درخشان باستانی ایران باشد.
وزیر فرهنگ – دکتر خانلری
*********

دکتر جهانشاهی وزیر فرهنگ در مقدمه کتاب های درسی سال ۱۳۴۳ نوشت:
کتاب یکی از ارکان اصلی آموزش و پرورش در اجتماع کنونی بشری است. هر دانش پژوه که خواهان حل مشکل یا درگ حقیقتی باشد،از مصاحبت کتاب و توسل بدین وسیله مطمئن و مشاور مؤتمن نا گزیر است.
دانش آموزان با استعانت از کتاب می توانند به جهان بیکران علم دسترسی یابند و سرمایه لازم برای رفاه حال خویش و تعالی جامعه خود کسب کنند.
وزارت فرهنگ همواره مساعی خویش را به کار می برد تا برای استفاده دانش آموزان کتاب هایی را عرضه کند که با پیشرفت های علمی و فنی جهان مترقی امروز هماهنگ باشد. کتاب های درسی که در سال جاری در دسترس دانش آموزان عزیز قرار گیرد، به وسیله گروهی از مؤلفان کار آزموده دانشمند تهیه شده است و عده ای از معلمان مجرب و استادان متبحر متون آن ها را از نظر گذرانیده اند.
نباید از نظر دور داشت که، با وسعت دامنه علوم در جهان امروز هر اندازه کتب درسی جامع و کامل تهیه شده باشد، کافی برای تجهیز علمی جوانان نیست و دانش آموزان گرامی نباید مطالعات خود را به این کتب محدود سازند، بلکه شایسته آن است که با راهنمایی معلمان خویش در ساعات فراغت به مطالعه کتاب هایی در حواشی دروس خود بپردازند و اوقات عزیز خود را که چگونگی مصرف آن تعیین کننده ارزش اوقات فردای آنان است،به رایگان از کف ندهند.
بر محققان و مؤلفان کشور فرض است که در راه تهیه این گونه کتاب ها بکوشند، به خصوص در این عصر که بر اثر همت والای اعلیحضرت همایون شاهنشاه و اجرای طرح سپاه دانش ، اهالی نقاط دور افتاده مملکت از نعمت سواد برخوردار می شوند و هر روز بر عده کتابخوان مملکت افزوده می شود. فرصت را غنیمت شمرند و تألیف کتاب های مفید در رشته های مختلف علوم و فنون را، با توجه به احتیاجات علمی دانش آموزان کشور، وجهه همت خود قرار دهند و از این راه به پیشرفت فرهنگ و علوم و همچنین رشد اقتصادی کشور خدمتی ارزنده بنمایند.
بدیهی است وزارت فرهنگ نیز در تأمین این منظور به تهیه و نشر کتب علمی که با کتاب های درسی هماهنگ و حاوی مباحثی مربوط به متون کتاب های درسی باشد، اقدام خواهد کرد.
از آن جایی که هیچ گاه کمال مطلوب حاصل نمی شود و کتاب هایی که اکنون عرضه می شود نیز از این قانون مستثنی نیست، بدون تردید نظرهای اصلاحی دانش پژوهان و راهنمایی دبیران کار آزموده و دانش آموزان با ذوق و هوشمند در بهبود این کتاب ها و تنظیم کتاب های کامل تر و جامع تر آثاری ارزنده خواهد داشت.
وزیر فرهنگ –دکتر جهانشاهی
*********
دکتر هادی هدایتی وزیر آموزش و پرورش در سال ۱۳۴۶ در آغاز کتاب خط برای دوره اول دبیرستان ها نوشت:
هنر خط نویسی را باید بحق یکی از هنرهای ملی ایران به شما آورد. این صنعت ظریف در طی قرون متمادی راه تکامل پیموده و امروز به صورت یکی از اصیل ترین هنرهای زیبای این مرز و بوم درآمده است.چه بسا آثار نظم وادب ایران که به خط خوش فارسی تحریر یافته و شاهکاری جاودان در گنجینه تمدن جهان پدید آورده است.
در نیم قرن اخیر به عللی چند از جمله رواج ماشین تحریر، توجه به خط و تعلیم آن، اعتبار و اهمیت سابق را از دست داده است و بیم آن می رود به تدریج این هنر ملی در بوته فراموشی افتد.
در برنامه تحصیلی مدارس از دیر باز درس خط در کلاس های دوره اول دبستان منظور شده و معلمان نیز کوششی در تعلیم این فن ظریف به عمل آورده اند و اما به علت در دست نبودن دفتر مشق خط یکسان که هم از نظر فن خط نویسی متناسب با استعداد کودکان و جوانان باشد و هم از نظر مضامین، آموزنده و گیرا باشد، پیشرفت لازم در این رشته مشهود نگردید و غالباً امر مشق خط در مدارس به اسقاط تکلیف برگزار شده است.
اینک که به رهبری خردمندانه شاهنشاه آریا مهر در تمام شؤن آموزشی کشور از جمله کتاب های درسی تحول اساسی پدید آمده و هنرهای اصیل ایرانی با توجهات خاص علیا حضرت شهبانوی ایران تجدید حیات یافته برای تعلیم خط فارسی دبستان ها و دبیرستان ها نیز سرمشق هایی منتخب از سخنان شاهانه و اشعار میهنی شاهنامه تهیه گردیده تا هم دفتر تمرینی برای پیشرفت خط دانش آموزان باشد و هم مضامین ومطالب میهن پرستانه و افکار و نیات شاهنشاه آریامهر عملاً سرمشق روزانه دانش آموزان سراسر کشور قرار گیرد و عشق وطن پرستی و علاقه به تاج وتخت در قلب ملیون ها کودک و نوجوان ایرانی شعله ور گردد.
امید است معلمان ارجمند با استفاده از این جزوه ها در احیای این هنر ظریف و دقیق ملی بذل مجاهدت نمایند تا در نتیجه مساعی آنان موجبات پیشرفت خط نوآموزان فرهم گردد.
وزیر آموزش و پرورش – دکتر هادی هدایتی

در کتاب ها عموماً گزارشی از سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی مبنی بر توزیع رایگان کتاب های درسی و ممنوع بودن خرید و فروش آن آمده است.
به ساختمان های خوابگاه دانشجویی و مراکز بهداشتی، واحدهای آموزشی و پرورشی که وسیله سازمان در سراسر کشور مورد بهره برداری قرار گرفته، اشاره شده است.
*********

روی جلد و پشت جلد کتاب ادب آموختگان، تصویر بیش از ۱۸۰ نفر از مدیران، معاونان، ، دبیران و دانش آموختگان و کارمندان اداری و خدماتی به شکل بسیار جالب و ابتکاری آورده شده که شما با یک نگاه با شخصیت های ممتاز و برجسته دیدار می کنید و خاطرات آن دوران فراموش نشدنی را به یاد می آورید و از تماشای این تصاویر که هریک به گونه ی اسرار آمیزی که انعکاسی از درون آنان است، طوری با شما سخن می گویند که به این سادگی از مشاهده آن چهره های پاک و صمیمی، روی برنمی گردانید و دل نمی کنید.
از سوی دیگر،خواننده این کتاب ماندگار، ضمن استفاده از مطالب جالب و متنوع از تراوشات فکری نویسندگان بهره می گیرد و همواره به پُرخیر و برکت بودن، اثربخش بودن و قداست این قطعه زمین که در سالیان دراز با نفس گرم، صادقانه و محبت آمیز معلم و دانش آموز، توانسته است، عالی ترین و ثمر بخش ترین تولیدات انسانی را به جامعه عرضه کند، از صمیم قلب درود می فرستد
عباس دهکردی – ۱۸ بهمن ۱۴۰۰

تمام حقوق این سایت برای © 2022 آئین فرزانگی. محفوظ است.
پشتيباني توسط سايت آئین فرزانگی